پژوهشى در علم تجويد - علامی، ابوالفضل - الصفحة ١٠٢
مىشود. اين موضع، يك مخرج بيشتر ندارد كه از آن، حروف مدّى خارج مىشود. و آنها عبارتنداز:
١- الف مدّى: كه همواره بدون حركت بوده و با حرف قبل از خود- كه هميشه مفتوح است- خوانده مىشود.
٢- واو ما قبل مضموم.
٣- ياء ما قبل مكسور.
به سه حرف ياد شده «جَوْفِيَّه» و «هَوَائِيَّه» مىگويند؛ زيرا صداهاى كشيدهاى هستند كه در دستگاه تكلّم به جاى خاصّى تكيه ندارند. «١» تذكّر ضرورى: ١- چون در تفهيم مخارج و توليد حروف، بعضى از صفات اصلى حروف دخالت دارند، بدين سبب، در تشريح توليد آنها اشاره به بعضى از صفات مىشود.
يادآورى اين نكته، پاسخ پيشاپيش به پرسشى است كه ممكن است در ذهن برخى ايجاد شود، كه:
چرا در مبحث «مخارج حروف» سخن از صفات حروف به ميان آمده است؟ البته ما در اين بخش به طور كامل علتهاى تفاوت و تمايز حروف را ذكر نكردهايم، زيرا به اين موضوع در مبحث «صفات حروف» پرداخته خواهد شد.
چگونگى توليد صداى كشيده (ءَا): در توليد آن، قسمت مركزى زبان دخالت دارد.
هوا براحتى از گذرگاه بين زبان و كام بالا به بيرون جريان مىيابد. هنگام توليد اى صدا، نرمكام به بالا كشيده شده و راه عبور هوا را از بينى مىبندد. تارهاى صوتى به ارتعاش در آمده شكل لبها نيز گسترده مىشود. در چنين حالتى صداى به وجود آمده رابه ميزان دو حركت مىكشيم تا صداى كشيده (ءَا) توليد شود.
چگونگى توليد صداى كشيده (اى): هنگام توليد اين مصوِّت، قسمت پيشين زبان به طرف بخش آغازين كام بالا مىرود و در فاصلهاى نسبت به آن قرار مىگيرد كه جريان هوا مىتواند بدون سايش به بيرون رود.