خلاصه‌ امر به معروف ونهى از منكر داراى شرايطى‌است كه بدون آنها واجب‌نيست. اين شرايط عبارتند از:
١- شناخت معروف و منكر. امر كننده به معروف و نهى كننده از منكر، بايد علاوه بر شناخت احكام الهى، بداند كه آنچه را ديگرى ترك كرده «معروف» است، يا آنچه را كه انجام داده «منكر» است.
٢- احتمال تأثير. امر كننده به معروف و نهى از منكر بايد در امر و نهى خود احتمال تأثير دهد، و اگر اطمينان داشته باشد كه امر ونهى تأثير در تحقق معروف يا جلوگيرى از منكرندارند، وظيفه امر به معروف ونهى از منكر به عهده او نيست.
٣- اصرار برگناه. از ديگر شرايط اين تكليف آن است كه گناهكار تصميم داشته باشد كه به راه كج خود ادامه دهد، ولى اگر تصميم به ترك گناه دارد، يا اراده كرده است كه معروف را انجام دهد، «امر و نهى» او واجب نيست.
٤- نبود مفسده در امر و نهى؛ يعنى به واسطه امر و نهى، ضرر مالى، يا جانى متوجه امر كننده به معروف و نهى كننده از منكر نشود.
البته اگر معروف و منكر از امورى باشد كه شارع مقدس اهتمام خاصى به آن دارد، مثل «حفظ يا محو آثار اسلام» بايد ملاحظه اهميّت را كرد؛ و مطلق ضرر، تكليف امر به معروف و نهى از منكر را ساقط نمى‌كند.