امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ٨٨
دانستهاند. «١» براى اينكه به تصور صحيحى از اين آيه دست يابيم، توجه به دو نكته لازم است:
١- سياق آيات گواه آن است كه اين آيه مربوط به «انفاق در راه جنگ با دشمن» است.
اين آيه بعداز آيات ١٩١- ١٩٤ سوره بقره قرار گرفته است. در آن آيات به جنگ با مشركان امر شده و اين آيه در ادامه همانهاست و مقصود، آن است كه اگر در راه خدا انفاق نكنيد و سپاه اسلام را از نظر مالى پشتيبانى و تقويت ننماييد، موجبات هلاكت خود را فراهم آوردهايد.
علامه طباطبايى در ذيل اين آيه فرموده است:
«لا تُلْقُوا بِايْديكُمْ الىَ التَّهْلُكَةِ» كنايه از آن است كه نيرو و توان خود را از بين نبريد، و در مقابل دشمن از تمام توان خود استفاده كنيد، چه اينكه بخل و امساك از انفاق مال در راه خدا براى پشتيبانى از مجاهدين خود يكى از اسباب از دست دادن «قدرت» و در نتيجه غلبه دشمن و «هلاكت» است، همان طور كه مصرف بى رويه مال نيز باعث انحطاط، و موجب از دست دادن قدرت مالى جامعه و «هلاكت» است. «٢» شان نزول آيه نيز تأييد كننده همين تفسير است. «٣» ٢- مگر فداكارى در راه دين خدا و استقبال از خطرات در اين راه، هلاكت تلقى مىشود؟ هلاكت معنى تباه شدن و از بين رفتن، بدبختى و سيهروزى است، و از در منطق، آنان كه به مبارزه در راه خدا اقدام مىكنند، از بالاترين سعادت بر خوردار مىشوند و به بيشترين پاداش الهى دست مىيابند. استاد مطهرى در اين باره مىنويسد:
برخى ازعلماى اسلام، و خيلى متأسفم كه بگويم بعضىاز علماى بزرگ شيعه كه از آنها چنين انتظارى نمىرود، مىگويند: «مرز امر به معروف و نهى ازمنكر، بى ضررى است نه بى مفسدهاى، ضررى به جان يا مال يا آبرويت نرسد؛ يعنى اگر پاى ضرر بهاينها در ميان بود. امر به معروف و نهى از منكر را رها كن، امر به معروف كوچكتر از اين است كه با احترام جان يا آبرو يا بدن برابرى كند! اينها ارزش امر به معروف و نهىاز منكر را پايين مىآورند.