امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ١٢٦
دانستهاند، «١» چه اينكه، در آيات فراوانى از قرآن كريم از «مهاجران» با تقديس ياد شده است، و «هجرت»، در كنار «جهاد» يكى از «ارزشهاى اسلامى» قلمداد گرديده است. «٢» هجرت چيست؟
هجرت به معنى: «از خانه و زندگى، براى نجات ايمان و دين خود، دست شستن و به سرزمين ايمان كوچ كردن» است. در صدر اسلام نيز «مهاجران» كسانى بودند كه براى نجات ايمان خود مكّه را رها كرده و به مدينه آمدند. اين واقعه از چنان ارزش و اهميّتى برخوردار بود كه مبدأ تاريخ مسلمانان شد.
علماى اسلام، با جملات مختلفى، «هجرت» را توضيح داده و تعريف كردهاند، ولى شايد كوتاهترين و پرمحتواترين تعبيرات، عبارت علامه طباطبايى (ره) باشد كه هجرت را «ايثار الدين على الوطن» يعنى برگزيدن «دين» در مقابل «وطن» دانستهاند. «٣» ناگفته نماند كه هجرت، هميشه جدا شدن و دل كندن از «وطن و خانواده» نيست، و گاه به معنى دور شدن از «شرك، گناه و پليدى» است، و همان گونه كه جهاد در روايات فراوانى به «مبارزه با نفس» نيز تعبير شده است، هجرت هم مىتواند داراى مصاديق معنوى باشد «٤» كه در اين صورت به معنى دست شستن از گناه و دورى كردن از معصيت خواهد بود:
وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ «٥» توجه به آيات قرآن در زمينه هجرت، اين سؤال را به ذهن مىآورد، كه فلسفه اصرار اسلام بر «هجرت» چيست؟ و چرا كسانى كه به اين وظيفه عمل نمىكنند، در تعبير قرآن «ظالم» «٦» ناميده شدهاند؟