خلاصه‌ اولين مرحله امر به معروف و نهى از منكر، واكنش منفى، به منظور تنبيه ديگران و بازداشتن آنها از بديها، و واداشتن به خوبيهاست. پس از آن نوبت به موضع‌گيريهاى مثبت به وسيله زبان مى‌رسد. البته هر كس آمادگى بيشترى براى امر به معروف و نهى از منكر در مراحل گوناگون آن داشته باشد، از ايمان كاملترى برخوردار است. به تعبير ديگر ميزان ارزش دينى و كمال افراد، به درجه آمادگى آنها براى انجام اين وظيفه بستگى دارد.
امر به معروف و نهى از منكر با زبان ضوابطى دارد كه در فقه بيان شده است. از آن جمله:
بايد ملاحظه مراتب بشود و تا وقتى كه با ارشاد، اثر مطلوب حاصل مى‌شود، نوبت به تندى نمى‌رسد. اگر در برخى از مراتب امر و نهى با زبان باعث اذيت كمترى مى‌شود، و تاثير لازم نيز در آن وجود دارد، به همان مقدار بايد بسنده كرد.
پس از امر به معروف و نهى از منكر با زبان، نوبت به اقدام عملى و گاه اعمال قدرت مى‌رسد، كه از اين روشها به ترتيب مى‌توان استفاده كرد: فاصله انداختن بين فاعل و فعل منكر، تصرف و دخالت در كارى كه انجام مى‌دهد، از بين بردن ابزار فساد و گناه، گناهكار را در تنگنا قرار دادن، جلوگيرى از خروج او از محلى، تنبيه بدنى، مجروح كردن و يا كشتن. البته در دو مرحله اخير، حتماً اجازه فقيه جامع الشرايط لازم است.