امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ١٠٦
اعراض» ايجاد مىكند، بايد به ارشاد و موعظه پرداخت و جايز نيست مرتبه اول امر به معروف و نهى از منكر انجام گيرد. بطور كلى كسى كه مىخواهد امر به معروف و نهى از منكر كند، بايد ملاحظه «مراتب» و «اشخاص» را بنمايد و در حد امكان روشهاى راحتتر را به كار گيرد. «١» اقدام عملى پس از امر به معروف و نهى از منكر با زبان، نوبت به امر به معروف و نهى از منكر با «دست» مىرسد. اين تعبير، كنايه از «اقدامات عملى و اعمال قدرت» براى اقامه معروف و انكار منكر است.
اقدام عملى، نيز خود داراى درجات و شيوههاى مختلفى است كه در نهايت به «مجروح ساختن و يا قتل» براى جلوگيرى از منكر يا امر به معروف منتهى مىشود، ولى نبايد تصور كرد كه مرتبه سوم «اقدام عملى» تنها به معنى «برخورد قهرآميز» است.
توضيح مطلب، از زبان استاد مطهرى چنين است:
«مرحله سوم، مرحله عمل است. گاهى طرف در درجهاى و در حالى است كه نه «اعراض و هجران» ما تأثيرى بر او مىگذارد، و نه مىتوانيم با «منطق و بيان و تشريح مطلب» او را از منكر بازداريم. بلكه بايد وارد عمل شويم، كه اگر وارد عمل شويم، مىتوانيم. چطور وارد عمل شويم؟ وارد عمل شدن مختلف است، معناى وارد عمل شدن تنها زور گفتن نيست، كتك زدن و مجروح كردن نيست. البته نمىگويم در هيچ جا نبايد تنبيه عملى شود، بلكه مواردى هم هست كه جاى تنبيه عملى است. اسلام دينى است كه طرفدار «حدّ» است، طرفدار «تعزير» است، يعنى دينى است كه معتقد است، مراحل و مراتبى مىرسد كه مجرم را جز تنبيه عملى، چيز ديگرى بيدار نمىكند و از كار زشت بازنمىدارد، اما انسان نبايد اشتباه كند و خيال كند كه همه موارد، موارد سختگيرى وخشونت است. حضرت على (ع) درباره پيغمبر اكرم (ص) اين طور تعبير مىكند: