خلاصه‌ در ادامه بررسى عواملى كه باعث بى اعتنايى به مسؤوليتهاى اجتماعى، از جمله امر به معروف و نهى از منكر مى‌شود، از چند عامل ديگر كه ريشه در انحرافات فكرى دارد نام برديم:
١- اعتقاد به جبر. مسلك جبر مانند يك ميكروب فلج كننده است كه تحرك و فعاليت را از انسان مى‌گيرد، و دست ظالمان را براى ظلم بيشتر باز مى‌گذارد. در آيات زيادى از قرآن كريم، از آزادى، اختيار و مسؤوليت انسان سخن به ميان آمده است.
٢- انتظار فرج. برداشت غلط از انتظار فرج نيز يكى از عوامل سستى و ركود در انجام امر به معروف و نهى از منكر است، به اين معنى كه برخى گمان مى‌كنند، براى آنكه ظهور امام زمان (عج) نزديك شود، بايد «امر به معروف و نهى از منكر» را ترك كنند، تا با زيادتر شدن گناه، فرج آن حضرت فرا رسد.
٣- گوشه گيرى. تفكر دورى از مردم و گريز از جامعه نيز در اين سستى و ركود تأثير دارد، در حالى كه اسلام، بر حضور فرد در جامعه از ابعاد گوناگون تأكيد كرده است.
٤- اصلاح خود. عده‌اى اصلاح خود را از اصلاح ديگران جدا مى‌دانند و معتقدند كه به جاى امر به معروف و نهى از منكر، بايد در فكر نجات خود بود، در حالى كه سرنوشت انسانها در ارتباط با يكديگر است و امر به معروف و نهى از منكر نيز از شؤون پرداختن به خود است.
پرسش‌ ١- انحرافات فكرى را كه باعث بروزبى‌تفاوتى در عده‌اى ازمسلمانان شده‌است نام ببريد.
٢- اعتقاد به جبر چه تأثيرات منفى در جامعه دارد؟
٣- آيا انتظار فرج با امر به معروف و نهى از منكر تنافى دارد؟ چرا؟
٤- حضور در جامعه و فعاليتهاى اجتماعى چه تأثيرات مفيدى دارد؟
٥- «اصلاح خويش» با «اصلاح ديگران» چه رابطه‌اى دارد؟