٧- اگر امر و نهى را موجب تأثير منفى بيشتر مى‌داند، نبايد اقدام كند.
٨- اگر مى‌داند نهى از منكر نه تنها باعث ترك منكر نمى‌شود، بلكه موجب اصرار بيشتر بر گناه مى‌شود، و مى‌داند كه با «امر به منكر» او سنگررا ترك مى‌كند، لازم است به جاى نهى از منكر، امر به منكر كند. «١» فروع ياد شده نشان مى‌هد كه براى تأثير امر به معروف و نهى ازمنكر در افراد و جامعه، شناخت زمينه‌ها و عوامل بروز منكرات و نيز آگاهى از مواقع رواج خوبيها تا چه حد ضرورت دارد؛ بخصوص كه موفقيت در انجام اين وظيفه در گرو شناخت دقيق اوضاع اجتماعى و روحيات افراد است، چرا كه افراد در قبول «امر و نهى» گوناگونند و براى اصلاح هر فرد، از زمينه‌هاى خاص روانى كه در او وجود دارد و همچنين از عوامل فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى و دينى كه با او در ارتباط است، بايد كمك گرفت. از اين رو، پافشارى بر قالبهاى خشك امر و نهى ما را در رساندن به هدف والاى اين فريضه كمك نخواهد كرد.
هر چند فقه اسلامى در اين باب غنى است و در استفاده از روشهاى صحيح و مؤثر محدوديتى قرار نداده است، ولى متأسفانه آنچه مردم مسلمان از امر به معروف و نهى‌از منكر مى‌دانند يا به كار مى‌برند، چيزى جز استفاده از تعبيراتى چون «نماز بخوان»، «دروغ نگو»، «غيبت نكن» و ... نيست آنها دايره امر به معروف و نهى از منكر را در اين گونه «بايدها و نبايدها» محدود كرده‌اند. روشن است كه اين شيوه در بعضى موارد اثر كمى دارد و بايد شيوه‌هاى ديگر به كمك آن بشتابد.
امر به معروف ونهى از منكر همچون واجبات تعبدى نيست كه تمام جزئيات آن تبيين شده باشد و عقل نتواند خصوصيات و شرايط آن را درك كند، بلكه از قبيل واجباتى چون جهاد است كه با گذشت زمان و تكامل جامعه، بايد از پيشرفته‌ترين شيوه‌ها استفاده كرد، هر چند در باب جهاد، اين اصل مورد توجه قرار گرفته است و با توجه به آيه «وَ