امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ١١٦
بحث فقهى و تفسيرى نتيجه بحث گذشته اين شد كه آمر به معروف و ناهى از منكر بايد به گفتههاى خود پايبند باشد و واجباتى را كه به ديگران دستور مىدهد، خود انجام دهد و محرماتى كه ديگران را از آن نهى مىنمايد، خود اجتناب كند. براين اساس، برخى پنداشتهاند:
كسى كه به وظيفه شخصى خود عمل نمىكند، و تكليف واجب خود را انجام نمىدهد يا از محرمات اجتناب نمىكند، وظيفه امر به معروف و نهى از منكر ندارد، و تنها كسانى بايد امر به معروف و نهى از منكر كنندكه معروف را انجام داده و منكر را ترك مىكنند. بر اين اساس، شرط پنجمى نيز بر شرايط وجوب امربه معروف و نهى از منكر افزودهاند. «١» اين نظريه مورد قبول فقها قرار نگرفته و آنان چنين شرطى را نفى كردهاند، از آن جمله شيخ بهايى در نقد اين نظريه مىگويد:
هر كس در مقابل فعل حرام و منكر دو وظيفه دارد، يكى آنكه خود انجام ندهد و ديگر آنكه از انجام آن توسط ديگران جلوگيرى كند، و اگر نسبت به يكى از اين دو وظيفه كوتاهى كند، وظيفه ديگر او ساقط نمىشود، زيرا رواياتى كه بر وجوب امر به معروف و نهى از منكر دلالت مىكند، شامل همه افراد از عادل و فاسق مىشود، و تكليف هر دو گروه را بيان مىكند، و اگر در قرآن «آمرينى كه خود عمل نمىكنند» توبيخ شدهاند، اين توبيخ از آن جهت است كه «چرا به گفتههاى خود عمل نمىكنيد» نه آنكه براى امر به معروف و نهى از منكر كردن توبيخ و مؤآخذه شده باشند. «٢» حضرت امام خمينى قدس سره مىفرمايد:
براى كسى كه مىخواهد امر به معروف و نهى از منكر كند، «عدالت» شرط نيست و نيز