امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ١٠٥
ورد درست بكند. ما مىخواهيم فقط با قدرت لفظ و بيان وارد شويم، در حالى كه مطلب اين جور نيست، گفتن شرط لازم هست، ولى كافى نيست، بايد عمل كرد. «١» ضوابط امر به معروف و نهى از منكر با زبان فقهاى بزرگ ضوابطى، براى امر به معروف و نهى از منكر با زبان، بيان كردهاند، كه بايد بدانها توجه داشت. حضرت امام خمينى قدس سره در اين باره، مسائل زير را مطرح كرده است:
١- اگر انسان مىداند كه با مرتبه اول امر به معروف و نهى از منكر، يعنى ابراز انزجار قلبى به وسيله روى گردانى، درهم كشيدن چهره و مانند آن، مقصود حاصل نمىشود، واجب است كه با مرتبه دوّم يعنى «امر و نهى به زبان» اقدام كند، البته در صورتى كه احتمال تأثير بدهد.
٢- اگر احتمال دهد كه مطلوب با موعظه، ارشاد و سخنان نرم حاصل مىشود، اين كار لازم است و فراتر از آن جايز نيست.
٣- اگر بداند كه اين شيوه گفتار اثرى نخواهد داشت، بايد با احتمال تأثير، بصراحت امر و نهى كرده و فرمان دهد.
٤- ا امر به معروف ونهى از منكر ١١٧ مسؤوليت سنگينتر رهبران و راهنمايان امت ص : ١١٧ گر جلوگيرى از منكر و اقامه معروف به درشت گويى و تهديد، بستگى داشته باشد، بايد اين كار را با دورى و اجتناب از «دروغ» انجام دهد.
٥- جايز نيست كه «انكار» را با آنچه حرام است مثل «دشنام، دروغ و اهانت» همراه كند، مگر در مواردى كه منكر در نظر شارع چنان است كه به هيچ وجه، به تحقق آن رضايت ندارد، مثل كشتن انسان بىگناه.
٦- اگر برخى از مراتب امر و نهى زبانى، باعث اذيت كمترى، نسبت به مرتبه قبل از آن، باشد، بايد مقدم داشته شود. براى مثال اگر فرض شود كه موعظه و ارشاد و خوشرويى، احتمالًا تاثير خواهد داشت، و اين روش ناراحتى كمترى از «قطع رابطه و