امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ١٤٨
خلاصه دعوت به خوبى ياجلوگيرى از بدى، تنها در قالب امر به معروف و نهى از منكر انجام نمىشود، و تكاليف ديگرى نيز در اين رابطه وجود دارد، از قبيل:
١- ردّ بدعت (مبارزه با بدعتها)؛ چون «بدعت» چهره واقعى دين را دگرگون مىكند، بايد به مبارزه با آن پرداخت، و به وسيله «ترك همنشينى بدعتگزار، اعلام برائت از وى، افشاگرى و اظهار حق و حتى مبارزه قهرآميز» در ريشهكن كردن آن كوشيد. از آنجا كه در اين مبارزه «حفظ دين» هدف اصلى است، رعايت شرايط امر به معروف و نهى از منكر در اين مورد لازم نيست.
٢- نصيحت و ارشاد؛ كه به معنى «خيرخواهى در گفتار و عمل» است و در روايات اسلامى يكى از وظايف مسلمانان شمرده شده است.
نصيحت بطور معمول، دايره وسيعترى نسبت به امر به معروف و نهى از منكر دارد، چه از نظر موارد آن، و چه از نظر شرايطى كه براى امر به معروف و نهى از منكر وجود دارد. البته از اين شيوه به عنوان «قالبى» براى امر به معروف و نهى از منكر مىتوان استفاده كرد.
٣- نقد و انتقاد؛ كه در قرآن كريم و سنت ائمه معصومين (ع)، اهداف و روشهاى انتقاد صحيح تبيين شده و در مواردى با اصل «نصيحت و ارشاد» يا اصل «امر به معروف و نهى از منكر» منطبق است.
پرسش ١- بدعت يعنى چه و داراى چه مراحلى است؟
٢- آيا رعايت شرايط امر به معروف و نهى از منكر، براى ردّ بدعت نيز لازم است.
٣- نصيحت مؤمن در چه مواردى لازم است؟
٤- شيوه صحيح انتقاد چيست؟
٥- «امر به معروف» و «نصيحت» چه رابطهاى با هم دارند؟