الُمحْتَسَبُ مَنْ نَصَبَهُ الْامامُ اوْ نائِبُهُ لِلنَّظَرِ فى‌ احْوالِ الْرَّعيَّةِ وَ الْكَشْفِ عَنْ امُورِهِمْ وَ مَصالِحِهِمْ «١» محتسب فردى است كه از طرف امام يا نايب او به منظور بررسى وضع مردم و رسيدگى به امور آنان نصب مى‌شود.
بين «محتسب» كه مأمور رسمى امر به معروف و نهى از منكر است با ديگر مسلمانها كه به امر به معروف و نهى از منكر مى‌پردازند، از جهاتى تفاوت وجود دارد:
١- محتسب با توجه به مسؤوليتى كه از سوى حاكم مسلمانان پيدا كرده است، امر به معروف و نهى از منكر براى او واجب عينى شمرده مى‌شود، ولى براى ديگران واجب كفايى است.
٢- محتسب براى‌انجام‌اين وظيفه، نصب شده‌است، ولى ديگران منصوب نيستند.
٣- محتسب با توجه به حكم مأموريت خود، حق دارد پيرامون منكرات علنى، به تحقيق و تفحصّ بپردازد و عوامل آن را مورد بازرسى قرار دهد، در حالى كه ديگران تنها به امر و نهى بسنده مى‌كنند.
٤- محتسب حق تعزير گناهكار و تنبيه بدنى او را دارد، و ديگران چنين اجازه‌اى ندارند.
٥- محتسب مى‌تواند در مقابل انجام مسؤوليتهاى محوّله از بيت‌المال حقوق دريافت كند. «٢» اينك اين سؤال مطرح مى‌شود كه اگر مأمورين حكومت، به وظيفه خود عمل نكردند و رسالت امر به معروف و نهى از منكر را بخوبى انجام ندادند، مسلمانان چه وظيفه‌اى دارند؟ آيا آنان فقط بايد به امر و نهى با زبان بسنده كنند؟ يا اجازه دارند كه خود به برخورد با منكرات قيام نمايند؟ رهبر فقيد انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى رضوان اله عليه در وصيتنامه خود، وظيفه امت حزب الله را تبيين نموده اند:
«از آنچه در نظر شرع حرام و آنچه بر خلاف مسير ملت و كشور اسلامى و مخالف با