امر به معروف ونهى از منكر - سروش، محمد - الصفحة ٨٥
احتمال تأثير انسان بايد درامر و نهى خود احتمال تأثير بدهد. واگر اطمينان داشته باشد كه امر و نهى تأثيرى ندارد، وظيفهاى متوجه او نيست، زيرا فلسفه امربه معروف ونهى از منكر، سوق دادن انسانها به خوبيها و بازداشتن آنها از بديهاست. واگر اطمينان دارد كه اين هدف محقّق نمىشود، تكليفى ندارد.
نكته ظريفى كه در اينجا وجود دارد اين است كه آمر به معروف و ناهى از منكر، تشخيص دهد كه چگونه و با چه روشها وشيوههايى مىتواند «امر و نهى» خود را اثر بخش كند و ديگران را به طرف معروف سوق داده، از منكر باز دارد؟
حضرت امام خمينى قدس سره تصريح كردهاند كه براى «تأثير» از راههاى مختلف بايد استفاده كرد، براى مثال:
١- اگر مىداندكه تنها با «تقاضا يا موعظه» مىتواند به اين هدف دست يابد، بايد از اين روش استفاده كند.
٢- اگر مىداند يا احتمال مىدهد كه «تكرار» امرو نهى، تأثير خواهد داشت، بايد امر و نهى را تكرار كند.
٣- اگر مىداند كه با اجازه به گناه كوچكترى، مىتواند جلوى يك گناه بزرگتر را بگيرد، بگونهاى كه مورد امر به معروف و نهىاز منكر، از موردى كه مىخواهد اجازه تخلّف و معصيت بدهد، اهمّ باشد، «مثل حفظ جان مؤمن» بايد از اين روش استفاده كند و اجازه آن تخلف و معصيت را بدهد.
٤- اگر بداند كه اين امرو نهى، هر چند در حال حاضر اثرى ندارد، ولى براى آينده مؤثر خواهد بود، بايد انجام دهد.
٥- اگر مىداند كه امر و نهى، نسبت به ديگران مؤثر واقع مىشود، هر چند فردى را كه در حال حاضر امر و نهى مىكند، ترتيب اثر نمىدهد، امر و نهى واجب است.
٦- اگر امر و نهى را تنها موجب كم شدن معصيت، و نه ريشه كن شدن آن مىداند، بايد انجام دهد.