اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٢٦ - رابطه علم اخلاق با ديگر علوم
كتاب احياء علوم الدين و كتاب كيمياى سعادت توسط غزالى و كتاب تنبيه الخاطر و نزهة الناظر، معروف به مجموعه ورام، تأليف شد.
در قرن هفتم آثار معروف خواجه نصيرالدين طوسى در اخلاق به نامهاى اخلاق ناصرى و اوصاف الأشراف به نگارش درآمد.
در قرن هشتم كتاب اخلاق الأشراف[١] و در قرن دهم كتاب اخلاق شمسى و اخلاق كاشفى تأليف گرديد. مؤلف كتاب نخست مولى حسنبن روزبهان شيرازى و مؤلف كتاب دوم حسنبن على كاشفى است.[٢]
در قرن يازدهم ملامحسن فيض كاشانى كتاب شريف محجة البيضاء فى تهذيب الأحياء را به نگارش درآورد. در قرن دوازدهم نيز ملامهدى نراقى كتاب جامع السعادات و پس از وى ملااحمد نراقى معراج السعاده را تأليف كردند كه اين روند تا به امروز همچنان ادامه دارد و نشانگر پيشينه طولانى و افتخارآميز اخلاق در جهان اسلام است.
رويكردهاى مختلف در اخلاق اسلامى
به سبب تعدد آثارى كه در اخلاق به نگارش در آمده و گرايشهاى مختلفى كه در محيطهاى علمى مسلمانان حاكم بوده، طبيعى است رويكردهاى مختلفى بر اين آثار حاكم باشد.
بررسى كتابهاى اخلاق اسلامى نشان مىدهد در تأليف اين آثار چهار رويكرد مطرح بوده است: رويكرد فلسفى، رويكرد عرفانى، رويكرد نقلى و رويكرد تلفيقى.
رويكرد فلسفى: برخى آثار با رويكرد فلسفى نگاشته شدهاند؛ مانند تهذيب الأخلاق و تطهير الأعراق نوشته ابنمسكويه، اخلاق ناصرى اثر خواجه نصيرالدين طوسى، نظريه ارسطو در باره كمال آدمى و همچنين نظريه حد وسط وى در تعيين فضايل. اين كتابها با بحث نفس و قواى نفسانى و كمال اين قوا آغاز شده، با بحث فضايل و رذايل مربوط به هر يك از اين قوا ادامه مىيابد و سرانجام با بحث در باره راههاى ايجاد فضايل و رذايل خاتمه مىيابد.
رويكرد عرفانى: برخى ديگر از آثار اخلاقى با رويكرد عرفانى نگاشته شدهاند، مانند
[١] - آقابزرگ طهرانى، الذريعه الى تصانيف الشيعه، ج ١، ص ٣٧٢
[٢] - همان