اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٨٤ - ٢ پيروى از هواى نفس

خلاصه آنكه حسد همان‌گونه كه اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد؛ درختى است كه ميوه‌اى جز بدبختى دنيا و آخرت ندارد.[١] از اين رو بر هر مؤمنى است كه براى پاك كردن قلب خود از اين صفت بكوشد.

منشأ حسد و راه مبارزه با آن‌

براى اينكه بدانيم چگونه و با چه شيوه‌اى مى‌توانيم با اين صفت مبارزه كنيم، نخست بايد علت‌ها و ريشه‌هاى پيدايش حسد را بررسى كنيم. ملااحمد نراقى شش منشأ و علت براى حسد برمى‌شمرد:

١. خباثت و پستى نفس: چنين كسى به سبب خبث باطن نمى‌تواند نعمتى را بر ديگران ببيند. به همين رو، از نعمت و آسايش و رفاه ديگران غمگين و از بدبختى و رنج ديگران خوشحال مى‌شود.

٢. دشمنى: چرا كه هر كسى دوست دارد دشمنش خوار و زبون باشد.

٣. ميل به شهرت و آوازه: چنين كسى دوست ندارد رقيبى براى او وجود داشته باشد.

٤. رقابت: زيرا هر دو در صدد رسيدن به يك مطلوب‌اند و موفقيت يكى به معناى شكست ديگرى است.

٥. تكبر: شخص متكبر دوست ندارد كسى با او هم‌رتبه يا از او بالاتر باشد.

٦. تعزز: طبع شخص نمى‌پذيرد كه ديگرى بر او گردنكشى كند، از اين رو دوست ندارد ديگران صاحب نعمت و مكنتى شوند و بر او فخر بفروشند.

همه اينها را مى‌توان در دوستى دنيا و نعمت‌هاى آن خلاصه كرد و گفت منشأ حسد چيزى جز دوستى دنيا و نعمت‌هاى آن و از سويى ممكن نبودن دسترسى همه مردم به آن نعمت‌ها نيست.[٢]

فيض كاشانى كينه را نيز يكى از ريشه‌هاى حسد مى‌داند:

حسد نتيجه كينه و كينه خود حاصل خشمى است كه نتوانسته ارضا شود. كينه آن است

[١] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ص ٢٩٩.

[٢] - بنگريد به: ملااحمد نراقى، معراج السعاده، ص ٢٣٢- ٢٢٩.