اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١١١ - براى مطالعه بيشتر

اميرالمؤمنين عليه السلام درباره عدل مى‌فرمايد:

عدل رأس ايمان و مجمع نيكى‌ها و برترين مراتب ايمان است.[١]

عدل بهترين خوى است.[٢]

در روايتى ديگر مى‌خوانيم: ابومالك از امام‌سجاد عليه السلام پرسيد: همه شرايع دين اسلام كدام است؟ امام عليه السلام فرمود: «سخن به حق گفتن و داورى به عدالت كردن و وفاى به عهد كردن.»[٣]

امام‌باقر عليه السلام نيز در روايتى مى‌فرمايد:

كسى كه با نيازمند مواسات كند و با مردم به انصاف رفتار كند، حقيقتاً مؤمن است.[٤]

مفهوم عدل و انصاف‌

عدل و داد متضاد جور و ستم است. در كتاب‌هاى لغت در معناى عدالت گفته‌اند: عدل آن است كه نيكى را به نيكى، و بدى را به بدى پاسخ دهى.[٥]

همچنين عدالت يعنى به حق حكم و داورى كردن.[٦] به خداوند نيز از اين رو عادل مى‌گويند كه در داورى‌ها و حكم‌هاى خود بر كسى ستم روانمى‌دارد. بدين سبب، در زبان عربى عادل به كسى گفته مى‌شود كه در رفتارهاى خود از حق عدول نمى‌كند و در داورى ميان مردم نيز به حق حكم مى‌كند. بديهى است رفتار و منش چنين فردى مقبول مردم واقع مى‌شود و تنها اوست كه شايستگى دارد در دادگاه حاضر شود و گواهى دهد.

انصاف نيز مترادف عدل است. در روايات متعددى امام على عليه السلام بر اين مطلب تأكيد فرموده است كه در اينجا به دو نمونه بسنده مى‌كنيم:

عدل همان انصاف است.[٧]

[١] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ص ٤٤٦

[٢] - همان

[٣] - محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٢٦

[٤] - همان، ص ٢٥

[٥] - فخرالدين الطريحى، مجمع البحرين، ماده« عدل»

[٦] - همان؛ ابن‌منظور، لسان العرب

[٧] - محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٢٩