اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٨٧ - مراتب و درجات شكر

در سخنان معصومان عليهم السلام نيز اخلاص از جايگاهى ويژه و ممتاز برخوردار است.

اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد: «زينت قلب‌ها اخلاص در ايمان است»؛[١] «برترين آيين، اخلاص است»؛[٢] «اخلاص از پايه‌هاى دين است»؛[٣] «چيزى برتر از اخلاص در عمل وجود ندارد»؛[٤] و همچنين «اخلاص از نشانه‌هاى متقى است.»[٥]

از امام‌باقر عليه السلام روايت شده است: «برترين عبادت، اخلاص است.»[٦] امام‌صادق عليه السلام نيز مى‌فرمايد:

خداوند بر بنده‌اى نعمتى عطا نكرده برتر از اينكه در قلب او چيزى جز خداوند نباشد.[٧]

مفهوم اخلاص‌

اخلاص در لغت به معناى پيراستن از آميزه‌هاست. در اخلاق اسلامى نيز مراد از اخلاص همين معناست، اما، با اندكى اختلاف. نراقى در اين باره مى‌گويد:

اخلاص عبارت است از خالص ساختن قصد از غيرخدا و پرداختن نيت از ماسوى‌الله، و هر عبادتى كه قصد در آن به اين حد نباشد، از اخلاص عارى است.[٨]

غزالى نيز در كيمياى سعادت مى‌گويد:

اخلاص و صدق، صفت نيت است و نيتْ روح همه اعمال است و اهميت قلب از آن است كه جايگاه نيت است. آنچه انسان را برمى‌انگيزد تا به انجام كارى بپردازد، آن نيت است كه گاه از آن به غرض، قصد و نيت نيز تعبير مى‌كنند. اگر غرض يك چيز باشد، آن خالص است و اگر بيش از يك چيز باشد، ناخالص است.[٩]

[١] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكم، ص ٨٣

[٢] - همان، ٨٥

[٣] - همان

[٤] - همان، ص ٩٣

[٥] - همان، ص ٧٣

[٦] - همان، ص ٢٥٠

[٧] - همان

[٨] - ملااحمد نراقى، معراج السعادة، ص ٤٨٦

[٩] - بنگريد به: ابوحامد محمد غزالى، كيمياى سعادت، ج ١، ص ٤٥٣ و ٤٥٤