اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٧٤ - فصل پنجم آشنايى با برخى رذايل اخلاقى

٦. ايجاد ناراحتى و فشار روانى: كسى كه خشم بر او مسلط شده، كارهاى ناشايستى انجام مى‌دهد كه با فروكش كردن خشم از آنها پشيمان مى‌شود و همين باعث ناراحتى او شده و فشار روانى بر او وارد مى‌كند. افزون بر اين، كسى كه مقهور خشم است، چه‌بسا بر كسانى خشم مى‌گيرد كه توانايى مقابله با آنها را ندارد. چنين خشمى متوجه خود فرد مى‌شود و او را ناراحت و غمگين و آكنده از فشار روانى مى‌كند. اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد:

آن‌كه بر كسى خشم بگيرد كه توانايى ضربه زدن به او را ندارد، ناراحتى طولانى براى خود مى‌خرد و خود را عذاب مى‌دهد.[١]

آن‌كه بر كسى خشم مى‌گيرد كه از او تواناتر است، اين خشم را با خود به گور مى‌برد.[٢]

چكيده آنچه گفتيم، در سخنى از امام‌صادق عليه السلام آمده است:

خشم كليد همه بدى‌ها و شرور است.[٣]

از اين رو، همه بايد خود را از اين صفت زشت پاك كنند؛ همان گونه كه در روايات نيز بسيار به آن توصيه شده است. اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد:

رأس همه فضيلت‌ها چيرگى بر خشم و ميراندن شهوت است.[٤]

مبادا خشمت بر بردبارى‌ات چيره شود.[٥]

راه مبارزه با غضب‌

چنان‌كه پيش از اين گفتيم، توجه به آثار و پيامدهاى زيانبار خشمِ لجام‌گسيخته، هر انسانى را به اين نتيجه مى‌رساند كه بايد خشم خود را تحت كنترل عقل و دين درآورد. براى روشن‌تر شدن

[١] - همان

[٢] - همان

[٣] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٣٠٣

[٤] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ص ٣٠٣

[٥] - همان