اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٧٤ - مفهوم خوف و رجا

شكر هر نعمت- هرچند بزرگ باشد- اين است كه خدا را بر آن، سپاس گويى.[١]

در سيره معصومان عليهم السلام شكر جايگاه ويژه‌اى دارد. به‌عنوان مثال پيامبر صلى الله عليه و آله شبى در خانه عايشه بود. عايشه از ايشان پرسيد: چرا خودتان را چنين به زحمت مى‌اندازيد، با اينكه خداوند همه گناهان شما را آمرزيده است؟ پيامبر صلى الله عليه و آله در جواب فرمود: «آيا نبايد بنده‌اى شاكر باشم؟»[٢]

در روايت ديگرى آمده است: پيامبر صلى الله عليه و آله سوار بر شتر در حال مسافرت بود. ناگهان از شتر پياده شد و پنج بار سجده كرد. هنگامى كه سوار شد، اصحاب به او عرض كردند: اى رسول خدا! كارى انجام دادى كه ما انجام نمى‌دهيم؟ فرمود:

آرى، جبرئيل نزد من آمد و از جانب خداوند بشارت‌هايى داد. براى هر بشارت الهى سجده‌اى كردم.[٣]

هشام‌بن احمر نيز نقل مى‌كند:

در اطراف ميدنه همراه با امام‌كاظم عليه السلام بوديم كه ناگهان امام عليه السلام از مركب پياده شد و به سجده افتاد و سجده امام طولانى شد. سپس سر برداشت و سوار شد. عرض كردم: فدايت شوم! سجده را طولانى كردى؟ فرمود: نعمت‌هايى را كه خداوند به من عطا كرده بود، به خاطر آوردم و دلم خواست از خداوند سپاسگزارى كنم.[٤]

منشأ شكر

چرا مؤمن شكرگزار نعمت‌هاى خداوند است؟ از نظر قرآن تفاوت مؤمن و كافر در سپاسگزارى مؤمن، و ناسپاسى كافر در برابر خداوند است. خداوند در قرآن مى‌فرمايد:

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا؛[٥] ما راه را بدو نموديم؛ يا سپاسگزار خواهد بود و يا ناسپاسگزار.

[١] - همان

[٢] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٩٥

[٣] - همان، ص ٩٨

[٤] - همان، ص ٩٩

[٥] - انسان( ٧٦): ٣