اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٦٦ - منشأ محبت

در روايت پيش‌گفته، امام عليه السلام اميدوارى برخى از به‌ظاهر شيعيان كه مدعى بودند به لطف و رحمت خدا اميدوارند را آمال و آرزو خوانده، نه اميد؛ چه آنكه اين اميد حاصل نگرش غير واقع گرايانه است و هيچ‌گاه تحقق نمى‌يابد.

راه تحصيل خوف و رجا

با توجه به گفته‌هاى پيشين، منشأ اصلى خوف و رجا شناخت خدا و ايمان به اوست.

از اين روى به هر اندازه معرفت و ايمان شخص نسبت به خدا ژرف‌تر باشد، بيم و اميدش نيز قوى‌تر خواهد بود.

راه ديگر دستيابى به صفت خوف و رجا، انديشيدن درباره روز قيامت و حالت‌هاى مردمان و پاداش‌ها و كيفرهاى الهى در آن روز است. اين تأمل، صفت‌هاى خوف از عذاب و اميد به پاداش‌هاى الهى را در شخص ايجاد و تقويت مى‌كند. افزون بر اين، مشاهده و مطالعه حالت‌هاى ترس و اميد مؤمنان و اولياى الهى نيز در اين باره مؤثر است.[١]

٤. توكل‌

توكل از ويژگى‌هايى است كه در آيات و روايات بر آن تأكيد بسيار شده است. خداوند به كرّات مؤمنان را به توكل بر خدا فراخوانده است:

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ؛[٢] خدا [ست كه‌] جز او معبودى نيست، و مؤمنان بايد تنها بر خدا اعتماد كنند.

در آيه‌اى ديگر، از زبان يعقوب خطاب به فرزندانش مى‌خوانيم:

إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَعَلَيْهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ؛[٣] فرمان جز براى خدا نيست. بر او توكل كردم، و توكل‌كنندگان بايد بر او توكل كنند.

[١] - بنگريد به: ملااحمد نراقى، معراج السعادة، ص ١٤٠

[٢] - تغابن( ٦٤): ١٣

[٣] - يوسف( ١٢): ٦٧