اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٨٩ - ٦ صبر و استقامت

چه كردى؟ عرض مى‌كند: در راه شما جهاد كردم تا شهيد شدم. خداوند مى‌فرمايد: دروغ مى‌گويى! تو جنگيدى تا بگويند «با جرئت بودى» و گفتند. سپس دستور مى‌دهد او را به رو در آتش افكنند ....[١]

ديگر نكته آنكه، نيت و رفتار هر كس تابع شخصيت و شاكله اوست. خداوند مى‌فرمايد:

قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ؛[٢] بگو: «هر كس بر حسب ساختار [روانى و بدنى‌] خود عمل مى‌كند.»

كسى كه در زندگى به چيزى جز هوا و هوس نمى‌انديشد، هر آنچه انجام دهد، در راستاى تأمين هواهاى خود خواهد بود و به‌عكس. «از كوزه همان برون تراود كه در اوست.» از اين رو، در روايتى از امام‌صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

دوستى دنيا سرچشمه تمام خطاهاست.[٣]

البته بايد دانست پيراستن نيت از آلودگى‌ها و آراستن آن به اخلاص كارى بس دشوار است؛ چرا كه اين كار مستلزم آن است كه فرد وجود خود را از دوستى دنيا و غيرخدا پاك كند و اين جز با تلاش و مجاهدت بسيار حاصل نخواهد شد.

منشأ اخلاص‌

در روايات معصومان عليهم السلام به برخى از عوامل مؤثر در پيدايش اخلاص اشاره شده است.

اميرالمؤمنين عليه السلام در روايتى يقين را منشأ اخلاص مى‌داند[٤] و در روايتى ديگر نيز اخلاص را نتيجه علم مى‌شمارد.[٥]

با توجه به آنچه گفته شد، سرچشمه اخلاص از يك‌سو پاك‌شدن قلب انسان از آلودگى‌ها و

[١] - همان

[٢] - اسراء( ١٧): ٨٤

[٣] - محمدبن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ٣١٥

[٤] - ابن‌شعبة حرانى، تحف العقول، ص ١٤٩

[٥] - تميمى آمدى، غررالحكم و دررالكلم، ص ٦٤