اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٣٧ - راه و روش امربهمعروف و نهىازمنكر

اگر تو در مسير صحيح حركت كنى، ما نيز در مسير صحيح خواهيم بود و اگر منحرف شوى، ما نيز منحرف خواهيم شد.[١]

حال بايد پرسيد چگونه مى‌توان زبان را مهار كرد؟ مهم‌ترين و كارآمدترين شيوه براى مهار زبان آن است كه پيش از سخن گفتن بايد درباره آن انديشيد تا روشن شود آيا سخن موردنظر نيكوست، يا اينكه پيامد زيانبارى دارد. در روايتى از اميرالمؤمنين عليه السلام آمده است:

زبان عاقل پشت قلب او، و قلب احمق پشت زبان اوست.[٢]

مراد امام عليه السلام اين است كه عاقل پيش از آنكه سخنى بگويد، آن را از صافى عقل خود مى‌گذراند تا اگر سخن نيكو و مناسب بود، آن را بر زبان آورد و يا از بيان آن خوددارى كند. به‌عكس، نادان نخست سخن مى‌گويد، آن‌گاه درباره درستى يا نادرستى آن انديشه مى‌كند. از اين رو، عاقل از بيان سخنان زشت در امان است و نادان پيوسته گرفتار لغزش‌هاى زبان.

مطلب ديگرى كه چه‌بسا غفلت از آن موجب بى‌توجهى به زبان و مهار آن مى‌شود، اين است كه معمولًا آدمى سخن را بخشى از عمل و رفتار خود به شمار نمى‌آورد. پيامبر صلى الله عليه و آله در روايتى مى‌فرمايد:

كسى كه گفتارش را [بخشى‌] از رفتارش بداند، گفتارش كم مى‌شود، مگر در موارد نياز.[٣]

بنابراين راه ديگر براى مهار زبان اين است كه بدانيم سخن گفتن نيز بخشى از اعمال و رفتار ماست و در مقابل آن مسئول هستيم.

٧. عفو و گذشت‌

عفو و گذشت يكى از مكارم اخلاقى است كه در منابع دينى به آن بسيار سفارش شده است.

[١] - همان، ج ٤، ص ٢٧٧٨

[٢] - همان

[٣] - همان، ج ٣، ص ٢٧٣٨