اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٤٢ - مفهوم عفت

٥. جذب مردم و اصلاح آنان: در روايتى آمده است: مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد و از خدمتكاران خود گله‌داشت. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: آنها را عفو كن و از خطاهايشان بگذر تا قلب‌هايشان اصلاح شود. مرد عرض كرد: اى رسول‌خدا! آنان در بى‌ادبى با يكديگر تفاوت دارند. حضرت فرمود: از آنها بگذر.[١]

٦. جلب حمايت مردم: عفو و گذشت موجب مى‌شود مردم از عفوكننده، به هنگام رويارويى با جاهلان حمايت كنند. در روايتى اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد:

نخستين عوضى كه شخص بردبار از اين ويژگى خود به‌دست مى‌آورد، اين است كه مردم در مقابله با جاهل، طرفدار وى خواهند بود.[٢]

منشأ عفو و گذشت و راه رسيدن به آن‌

انسان به صورت طبيعى بدى را به بدى پاسخ مى‌دهد و نيكى را به نيكى؛ همان‌گونه كه خداوند در قرآن مى‌فرمايد:

هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ؛[٣] مگر پاداش احسان جز احسان است؟

وَالَّذِينَ كَسَبُواْ السَّيِّئَاتِ جَزَاء سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا؛[٤] و كسانى كه مرتكب بدى‌ها شده‌اند، [بدانند كه‌] جزاى [هر] بدى مانند آن است.

اكنون اين پرسش مطرح مى‌شود كه چرا اسلام برخلاف اين قاعده و رويه طبيعى، ما را به عفو و گذشت فرامى‌خواند؟ پاسخ اين پرسش تا حدى در مباحث مطرح‌شده در آثار عفو و گذشت روشن شد. با اين همه، در برخى آيات و روايات نيز چرايى عفو و گذشت بيان شده است:

وَلَا يَأْتَلِ أُوْلُوا الْفَضْلِ مِنكُمْ وَالسَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُوْلِى الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِى سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ؛[٥] و سرمايه‌داران و

[١] - همان، ص ٢٠١٥

[٢] - محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٨٦، ص ٤٢٥

[٣] - الرحمن( ٥٥): ٦٠

[٤] - يونس( ١٠): ٢٧

[٥] - نور( ٢٤): ٢٢