اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٤٣ - سرچشمههاى عفت
فراخدولتان شما نبايد از دادنِ [مال] به خويشاوندان و تهيدستان و مهاجران راه خدا دريغ ورزند، و بايد عفو كنند و گذشت نمايند. مگر دوست نداريد كه خدا بر شما ببخشايد؟ و خدا آمرزنده مهربان است.
اين آيه بهطور ضمنى يكى از علل عفو و گذشت را دستيابى به عفو و رحمت الهى مىداند.
در آيهاى ديگر، خداوند اعتقاد به معاد را عامل عفو و گذشت مىشمرد:
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ؛[١] و ما آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آن دو است جز به حق نيافريدهايم، و يقيناً قيامت فرا خواهد رسيد. پس به خوبى صرفنظر كن.
علامه طباطبايى در تفسير اين آيه مىنويسد:
خداوند به پيامبر صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «از آزار مشركان دلتنگ مباش كه ما اين جهان را بيهوده نيافريدهايم و آنان در روز قيامت به سزاى اعمالشان خواهند رسيد. پس از آنها درگذر و عفوشان كن.»[٢]
بدينترتيب، اين آيه نيز يكى از دلايل عفو و گذشت را بيان مىكند و آن اينكه خداوند در روز قيامت سزاى رفتارهاى زشتكاران را خواهد داد. به سخن ديگر، از آنجا كه مؤمن معتقد به خداوند و عدالت اوست و ايمان دارد كه هر كسى سزاى عملش را در اين سرا يا سراى آخرت خواهد ديد، از خطاى خطاكار مىگذرد.
در نامه اميرالمؤمنين عليه السلام به مالكاشتر نيز مطلبى آمده است كه يكى ديگر از دلايل لزوم عفو و گذشت را بيان مىدارد:
و بر مردم همچون درندهاى زيانرسان مباش كه خوردن آنان را غنيمت مىشمارد، كه آنان دو دستهاند: يا برادر دينى تو هستند يا همنوع تو. خطاهايى از آنها سرخواهد زد و علتهايى بر آنها عارض خواهد شد و بهعمد يا خطا دچار لغزش خواهند شد. پس چنان
[١] - حجر( ١٥): ٨٥
[٢] - بنگريد به: محمدحسين طباطبايى، الميزان، ج ١٢، ص ١٩٩