اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٩٢ - مفهوم صبر

بر پايه اين روايت، بهترين نشانه عمل خالص آن است كه انسان آن را تنها براى خوشايند خدا انجام دهد. غزالى از كسى نقل مى‌كند:

سى ساله نماز را قضا كردم، كه همه در صف پيشين كرده بودم. از آنكه يك روز ديرتر رسيدم [و] در صف بازپسين بماندم، در باطن خود خجالتى يافتم از مردمان كه گويند دير آمده است. [پس‌] بدانستم كه شرب من همه از نظر مردمان بوده است تا مرا در صف پيشين بينند.[١]

راه رسيدن به اخلاص‌

نيت خالص- چنان‌كه در بحث منشأ اخلاص بازگفتيم- از شاكله الهى سرچشمه مى‌گيرد كه بر پايه محبت خداوند است. بنابراين براى خالص شدن «چاره‌اى نيست جز اينكه انسان كارى كند كه علاقه و محبت به دنيا در وى از ميان برود و علاقه و محبت به خدا جايگزين آن شود.

در اين صورت هر كارى انجام دهد براى رضاى خدا خواهد بود.»[٢]

٨. اعتدال (ميانه‌روى)

اعتدال در اسلام جايگاهى ويژه دارد؛ تا آنجا كه خداوند مسلمانان را امتى ميانه و الگو براى ديگران معرفى مى‌كند:

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِّتَكُونُواْ شُهَدَاء عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا؛[٣] و بدين گونه شما را امتى ميانه قرار داديم، تا بر مردم گواه باشيد؛ و پيامبر بر شما گواه باشد.

ميانه‌روى و اعتدال بر همه ابعاد زندگى آدمى از جمله رابطه انسان و دنيا سايه گسترده است. از نظر اسلام، انسان بايد از دنيا و نعمت‌هاى آن بهره‌مند شود تا زندگى خود ادامه دهد. از اين رو،

[١] - ابوحامد محمد غزالى، كيمياى سعادت، ج ١، ص ٤٧٤

[٢] - همان، ص ٤٧٣

[٣] - بقره( ٢): ١٤٣