اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٩٠ - ٦ صبر و استقامت

توجه به دنياست و از سوى ديگر رو آوردن به خدا و پر شدن قلب آدمى از محبت او. آنچه انسان را يارى مى‌دهد تا به اين هدف بزرگ نايل شود، دو چيز است: علم و يقين به خداوند.

در واقع بدون نور علم و جاذبه يقين، هيچ‌گاه انسان نمى‌تواند از اين دنيا بِبُرد و به خداوند بپيوندد.

مراتب و درجات اخلاص‌

اخلاص نيز چون ديگر فضيلت‌ها مراتب و درجاتى دارد. نراقى معتقد است بالاترين درجه اخلاص آن است كه نيت فرد در انجام عمل تنها رضاى خداوند متعال باشد، بى‌آنكه به پاداش و كيفر عمل توجهى كند، اما پايين‌ترين مرتبه‌اش اين است كه فرد براى رسيدن به ثواب يا دورى از عقاب خداوند كارى را انجام دهد.[١]

در روايتى از امام‌صادق عليه السلام آمده است:

عابدان سه دسته‌اند: گروهى از ترس، خداوند عزوجل را عبادت مى‌كنند كه اين عبادت بردگان است؛ گروهى براى رسيدن به پاداش، خداوند تبارك و تعالى را عبادت مى‌كنند كه اين عبادت مزدوران است؛ گروهى نيز از سر محبت، خداوند را عبادت مى‌كنند كه اين عبادت آزادگان است و اين برترين عبادت است.[٢]

اين روايت كه مربوط به عبادت و درجات آن است، بيانگر درجات و مراتب اخلاص نيز هست. بر اساس اين روايت، اخلاص سه درجه دارد: پايين‌ترين درجه، آن است كه قصد شخص تنها فرار از عذاب خداوند باشد؛ درجه متوسط آن است كه هدف، رسيدن به پاداش‌هاى خداوند باشد و بالاترين مرتبه نيز آن است كه فرد خداوند را نه براى ترس از عذاب و نه به خاطر شوق به بهشت، بلكه براى محبت او عبادت كند.

آثار و پيامدهاى اخلاص‌

در روايات براى اخلاص آثارى بيان شده است كه به برخى از مهم‌ترين آنها اشاره مى‌كنيم:

[١] - بنگريد به: ملااحمد نراقى، معراج السعادة، ص ٤٨٧

[٢] - محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٦٧، ص ٢٣٦