اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ٧١ - مفهوم تسليم بودن در برابر خداوند
مؤمن در آرامش است؛ زيرا از كسى جز خدا نمىترسد و از سوى ديگر مىداند خداوند او را هيچگاه به حال خود رها نمىكند و او را در هر حال يارى خواهد كرد:
وَكَانَ حَقًّا عَلَيْنَا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ؛[١] و يارى كردن مؤمنان بر ما فرض است.
دومين اثر توكل بىنيازى از غيرخدا و دستيابى به عزت است. امامصادق عليه السلام مىفرمايد:
بىنيازى و عزت در گردشاند. پس هرگاه به توكل برسند، در آنجا ساكن مىشوند.[٢]
بديهى است كسى كه در اين جهان جز خداوند را مؤثر و فاعل مستقل نمىداند، تنها از او اميد يارى دارد؛ چرا كه مىداند كسى نمىتواند بر خلاف خواست و ارادهاش كارى انجام دهد و او را يارى كند. بىنيازى از ديگران نيز فرد را نزد آنان گرامى و عزيز مىكند، از آن رو كه سرچشمه همه پستىها نيازمندى و گشودن دست نياز به سوى ديگران است.
سومين اثر توكل قدرتمندى است. از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده است:
هر كه مىخواهد قدرتمندترين مردم باشد، بر خداوند توكل كند.[٣]
توكل موجب مىشود مؤمن از همه مردم قدرتمندتر گردد؛ زيرا مؤمن، به خالق جهان هستى- كه حاكم بر همه چيز و سرچشمه همه قدرتهاست- اتكا دارد.
راه رسيدن به صفت توكل
توكل چنانكه پيشتر گفتيم، نتيجه شناخت خدا و ايمان به اوست. بنابراين براى ايجاد و تقويت اين صفت بايد معرفت و ايمان خود به قدرت و لطف خداوند را تقويت كنيم. از اين رو بايد در آفرينش جهان هستى و نشانههاى قدرت و عظمت خداوند انديشيد. تفكر و انديشه در
اين امور بهتدريج شناخت و ايمان به خدا و قدرت و عظمت او را در انسان تقويت مىكند. افزون بر اين تفكر در حالات متوكلان و لطف و رحمت خداوند نسبت به آنان نيز سودمند است.
[١] - روم( ٣٠): ٤٧
[٢] - محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٦٨، ص ١٢٦
[٣] - همان، ص ١٥١