اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١١٤ - فصل چهارم فضيلتهاى اخلاقى اجتماعى

خود در تضاد مى‌ديدند و از همين رو در مقابل دعوت آنان مى‌ايستادند.

در مسائل فردى و شخصى نيز همين امر مانع عدالت‌ورزى است. خداوند در قرآن پس از دستور به قيام براى عدالت از مؤمنان مى‌خواهد براى خدا گواهى دهند و در ادامه هشدار مى‌دهد:

فَلَا تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ؛[١] پس، از پىِ هوس نرويد كه [درنتيجه از حق‌] عدول كنيد.

مانع دوم عدالت‌ورزى رابطه خويشاوندى و دوستى است. انسان با خويشاوندان خود رابطه صميمى و چه‌بسا منافع مشتركى دارد كه اين امر موجب مى‌شود از اجراى عدالت درمورد آنان سر باز زند. خداوند در قرآن به مؤمنان هشدار مى‌دهد و از آنان مى‌خواهد عدالت را در همه حال و درمورد همه حتى خويشان و نزديكان خود رعايت كنند:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى‌ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ اْلأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيّاً أَوْ فَقِيراً فَاللَّهُ أَوْلى‌ بِهِما؛[٢] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، پيوسته به عدالت قيام كنيد و براى خدا گواهى دهيد، هر چند به زيان خودتان يا [به زيان‌] پدر و مادر و خويشاوندان [شما] باشد. اگر [يكى از دو طرفِ دعوا] توانگر يا نيازمند باشد، باز خدا به آن دو [از شما] سزاوارتر است.

سومين مانعى كه در قرآن بيان شده، دشمنى و خصومت است. خداوند مؤمنان را به رعايت عدل فرامى‌خواند و به آنان هشدار مى‌دهد مبادا دشمنى با گروهى مانع عدالت‌ورزى آنان شود:

وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتقوا وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ؛[٣] نبايد دشمنىِ گروهى شما را بر آن دارد كه عدالت نكنيد. عدالت كنيد كه آن به تقوا نزديكتر است، و از خدا پروا داريد، كه خدا به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است.

[١] - نساء( ٤): ١٣٥

[٢] - نساء( ٤): ١٣٥

[٣] - مائده( ٥): ٨