اخلاق اسلامى - داودى، محمد - الصفحة ١٤٤ - آثار عفت
عفو و گذشت خود را شامل حال آنان كن كه دوست دارى خداوند عفو و گذشت خود را شامل حال تو كند.[١]
امام عليه السلام در اين نامه منشأ عفو و گذشت را دو چيز مىداند:
١. مردم يا برادران دينى يكديگرند يا همنوع، و همين اقتضا دارد تا جايى كه ممكن است از خطاهاى يكديگر چشم پوشند.
٢. انسان همواره در معرض لغزش و خطاست. به همانسان كه خداوند از خطاهاى ما مىگذرد، بندگان او نيز بايد از خطاهاى يكديگر درگذرند.
پس از اين توضيحات، حال بايد پرسيد چگونه مىتوان خود را به اين فضيلت آراست؟
پاسخ اين است كه، انديشيدن در آثار نيكوى عفو و گذشت و وعدههاى نيكويى كه خداوند به عفوكنندگان داده و نيز تمرين مهار كردن خشم و از سويى تكرار عفو و گذشت، موجب مىشود شخص بهتدريج به اين رفتار عادت كند و اندك اندك اين فضيلت در او تثبيت گردد.
٨. هميارى در كارهاى نيك و ناهميارى در كارهاى ناپسند
يكى ديگر از ويژگىهاى اخلاق اجتماعى كه در قرآن و روايات بر آن تأكيد شده، هميارى در نيكىها و هميارى نكردن در زشتىها است. خداوند در قرآن خطاب به مؤمنان مىفرمايد:
وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُواْ وَتَعَاوَنُواْ عَلَى الْبرِّ وَالتقوا وَلَا تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ؛[٢] و چون از احرام بيرون آمديد [مىتوانيد] شكار كنيد، و البتّه نبايد كينهتوزى گروهى كه شما را از مسجد الحرام باز داشتند، شما را به تعدّى وادارد. و در نيكوكارى و پرهيزگارى با يكديگر همكارى كنيد، و در گناه و تعدّى دستيار هم نشويد، و از خدا پروا كنيد كه خدا سختكيفر است.
در اين آيه بهصراحت به اين موضوع پرداخته شده است. برخى مفسران گفتهاند هميارى در كارهاى نيك و هميارى نكردن در گناه و تعدى، اساس سنت اسلامى است.[٣]
[١] - محمد محمدى رىشهرى، ميزان الحكمة، ج ٣، ص ٢٠١٣
[٢] - مائده( ٥): ٢
[٣] - بنگريد به: محمدحسين طباطبايى، الميزان، ج ٥، ص ١٧٢؛ ناصر مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج ٤، ص ٢٤٩