اخلاق اسلامى مبانى و مفاهيم - عليزاده، مهدى - الصفحة ١٠١ - ٣ امنيت حيثيتى
٣. توزيع نشدن عادلانه دارايىها و فرصتها.
برخى از ريشههاى اخلاقى- تربيتى صورت اول، يعنى توليد نشدن ثروت در جامعه بدين شرح است:
١. نبودِ بينش اخلاقى صحيح: درك نادرست از برخى آموزههاى اخلاقى در طول تاريخ يكى از عوامل ركود فعاليتهاى توليدى و كمشدن نشاط اقتصادى است. گاه برخى با بدفهمي از آموزه «زهد» دست از كار و فعاليت مىشويند[١] و پارهاى نيز با كجفهمي از آموزه حركت آفرين و اميدبخش «توكل»، در خانه معتكف مىشوند و بار ارتزاق خود و خانوادهشان را بر دوش ديگران مىافكنند.
٢. سستى و ناشكيبايى: برخى از ملتها در برابر سختىها و ناملايمات چندان پايدار نيستند. برخى ملل نيز به سختكوشى و پايدارى در برابر دشوارىها آراسته و به كار زياد كردن خو گرفتهاند. بىقرارى و ناشكيبايى طبعاً تنآسانى و تنبلي درپى خواهد داشت. امام كاظم (ع) فرمود:
سستى و تنبلى بهره آدمى را از دنيا و آخرت از كف او مىربايد.[٢]
در روايتى ديگر آمده است:
آن كس كه براى امرار معاش خانوادهاش به سختى و تعب مىافتد، مانند مجاهد راهخدا نزد حق تعالى ثواب مىبرد.[٣]
٣. بىتدبيرى: يكى از پايههاى زندگى تدبير براى رفع نيازمندىهاى امروز و آينده استكه در زندگى فردى از آن به «عقل معاش» و در سطح كلان جامعه نيز از آن به «برنامهريزى» ياد مىشود. بىترديد در عرصه حيات فردي و جمعى، برخوردارى از حسن تدبير فضيلتى اخلاقى بهشمار مىرود. هر جامعه كه براى تربيت كارشناسان و نخبگان يا بهكارگيرى آنان
[١] - در سخن بزرگان مىخوانيم كه دقيقترين تعريف« زهد» اين آيه است:« لِكيْلَا تَأْسَوْا عَلَي مَا فَاتَكمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكمْ؛ تا بر آنچه از دست شما رفته، اندوهگين نشويد و به[ سبب] آنچه به شما داده است، شادمانى نكنيد.»( حديد( ٥٧): ٢٣.)
[٢] - محمدباقر مجلسى، بحار الانوار، ج ٦٦، ص ٣٩٥.
[٣] - ابيعبدالله( ع) فرمود:« الْكادُّ عَلَي عِيَالِهِ كالْمُجَاهِدِ فِي سَبيلِ الله.»( محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٥، ص ٨٨.)