مصونيت قرآن از تحريف - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٩٤ - ٢ كتاب«سقيفه» سليم بن قيس هلالى
محقق تهرانى مىگويد: من از اين كتاب نسخههايى ديدهام كه از سه جهت با هم تفاوت دارند.
اول: تفاوت در سند آغاز نسخهها؛
دوم: تفاوت در چگونگى نظم و ترتيب احاديث؛
سوم: تفاوت در تعداد احاديث.
اين نكته نيز قابل ذكر است كه كتاب مزبور به صورت بريدهبريده تنظيم شده و اين عبارت، در آن بسيار تكرار مىشود: «و از ابان بن ابى عياش از سليم بن قيس هلالى، گفت: شنيدم؛ ...» پس به احتمال قوى اين كتاب تأليف ابان بوده كه آن را به اين سبك تنظيم و كموزياد كرده و طبق سليقه مخصوص خودش مرتب نموده است.
در نتيجه، استناد كتاب- با شكل كنونى- به أبان بهتر است تا استناد آن به سليم، هرچند اصل كتاب از او بوده است. بنابراين، مطالب زشت و ناپسند يا ناشناختهاى كه در آن وجود دارد معلوم نيست از سليم باشد.
در پايان، تحقيق ژرف و سخن بسيار سنجيده پيشواى محققان «شيخ مفيد» را يادآور مىشويم كه مىگويد: «اطمينانى به اين كتاب نيست و به بيشتر مطالب آن نمىتوان عمل كرد، چرا كه دستخوش تخليط و تدليس[١] گشته است. پس شايسته است دينباوران از عمل كردن به همه مطالب آن بپرهيزند و بر آن اعتماد نكنند و احاديث آن را روايت ننمايند.»[٢]
[١] . تدليس؛ يعنى در روايت، عملى انجام شود كه باعث اعتبار آن گردد، ولى در واقع، حديث به اين خصوصيّت نباشد، مثلا محدث، حديث را از كسى نقل كند كه او را نديده و يا اگر ديده حديثى از او نشنيده است و يا افراد ضعيف را از سند حذف كند تا حديث را در شمار احاديث مقبول درآورد.
( اقتباس از كاظم مدير شانهچى، دراية الحديث، ص ٥٨. م).
[٢] . تصحيح الاعتقاد، ص ٧٢؛ براى آگاهى بيشتر ر. ك: معجم رجال الحديث، ج ٨، صص ٢١٦- ٢٢٨ و ج ١، صص ١٤١- ١٤٢؛ الذريعه، ج ٢، صص ١٥٢- ١٥٩؛ مقدمه كتاب سليم، صص ١٩- ٣٩ و ابن نديم، فهرست، ص ٣٢١، فن پنجم از مقاله ششم.