انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ٢١٧
تقىزاده- كه بياناتش را پيوسته صحيح يافتهام- عاملى بود كه تسريع كودتاى ٢٣ ژوئن ١٩٠٨ را موجب گشت.
در اينجا مناسب است چند نكته ديگر در باب بريگاد قزاق ارائه شود. متن قرارداد تدوين شده در ١٨٨٢ بين ميرزا سعيد خان وزير امور خارجه ايران و وزيرمختار روسيه، در شماره ١١ حبل المتين تهران- مورخ ١١ مه ١٩٠٧- ضمن سرمقاله با عنوان «پالكونيك [يعنى كلنل لياخوف] كيست و كارش چيست؟» درج گرديد. اين مقاله با اين بيت شعر آغاز مىشد:
|
«مكن تغافل ازين بيشتر كه مىترسم |
گمان كنند كه اين بنده بىخداوند است» |
|
قرارداد مزبور يازده ماده است و گفته مىشود، جز پارهاى تغييرات در اسامى، پيوسته به همين ترتيب بوده است. محتواى قرارداد به اختصار چنين است:
«ماده ١. كلنل چاركوفسكى توسط ستاد كل قفقاز براى دورهاى سه ساله به عنوان فرمانده قزاقان ايرانى به جانشينى كلنل دومندويچ منصوب مىگردد. وظيفه نامبرده آنست كه به سوارانى كه از طرف اداره حربه دولت عليه ايران به او سپرده خواهد شد تعليم و مشق بدهد و موافق همان قرار تعليم و مشقى كه به قشون دولت قوشوكت روسى مىآموزد، به سواران مزبور بياموزاند.»
«ماده ٢. كلنل چاركوفسكى بايد سه نفر صاحبمنصب افسر و پنج گروهبان قزاق كه از طرف اداره حربيه قفقاز معين خواهند شد، به جهت معاونت در تعليم و مشق سواران ياد شده داشته باشد. به محض تعيين صاحبمنصبان و گروهبانهاى مزبوره، معجلا اسماء ايشان را به سفارت اعليحضرت امپراتورى مقيم دارالنلافه تهران خواهد فرستاد و سفارت معظم اليها به اولياى دولت عليه ايران خواهد رسانيد.»
«ماده ٣. اولياى دولت ايران متعهد مىشوند كه در ازاء خدمتگزارى پالكونيك چاركوفسكى، از قرار تفصيل ذيل مواجب و عليق در حق مشاراليه برقرار و كارسازى دارند: مواجب از قرار سالى دو هزار و چهارصد تومان كه عبارت از بيست و چهار هزار فرانك باشد سه ماه به سه ماه پيش عايد دارند و عليق يوميه پنج رأس اسب بپردازند. صاحبمنصبانى كه معاون پالكونيك چاركوفسكى مىباشند، همان مواجب صاحبمنصبان همراهان پالكونيك دومندوويچ را كه به خاك ايران آمده بودند