انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ١٢٩
سرباز زدند و شاه از صدور جواز انجام تغييرات موردنظر امتناع ورزيد، برخورد تازهاى روى داده است. بنابراين، اجلاسى شلوغ و پرسروصدا برپا گرديد، بازارها مجددا بسته و مقر سفارت بريتانيا مجددا مورد هجوم «بستيان» قرار گرفت. خواست مردم آن بود كه نخست ايران به يازده [يا سيزده] حوزه انتخاباتى تقسيم شود؛ و ديگر مجلس متشكل از دويست عضو باشد؛ و سرآخر هرشخص ذكور ٣٠ تا ٧٠ ساله، كه نه از مستخدمين دولت باشد و نه داراى محكوميت جزايى، و قادر به خواندن و نوشتن، واجد شرايط عضويت در مجلس تلقى گردد. سرانجام، شاه بالاجبار به اين خواستها تن داد؛ عين الدوله از پايتخت دور گرديد و كار از سر گرفته شد. محمد على خان علاء السلطنه، وزير مختار سابق ايران در لندن، به عنوان وزير امور خارجه منصوب و محتشم السلطنه مقام سابق وى را عهدهدار گرديد. در ١٧ سپتامبر، شاه حكم پيشنهادى مربوط به تأسيس مجلس را پذيرفت و قرار شد اين مجلس مركب از ١٥٦ عضو باشد كه ٦٠ تن از تهران و ٩٦ تن از ايالات ديگر باشند و انتخابات هم هردو سال يكبار انجام شود و نمايندگان مجلس از حق مصونيت برخوردار باشند. همچنين بنا شد رأىگيرى در تهران مستقيم باشد، امّا در ايالات از طريق ستادهاى انتخاباتى انجام گيرد. شاه در مراجعت از ييلاق به تهران، مورد استقبال پرهيجان مردم قرار گرفت و اعلام شد كه مجلس ظرف يكماه تشكيل جلسه خواهد داد. پيش از آغاز ماه اكتبر، انتخابات شروع شده بود؛ چهار تن نماينده دربار در مجلس انتخاب شده بودند؛ و روحانيون تبريز و رشت آرام شده و «بستنشينان» مجددا سفارت بريتانيا را ترك گفته بودند. چند روز بعد، ارباب جمشيد به عنوان نماينده زرتشتيان انتخاب، و صنيع الدوله به رياست مجلس برگزيده و مجلس بىآنكه منتظر ورود ساير نمايندگان ايالات شود، در هفتم اكتبر گشايش يافت و سخنرانى شاه توسط نظام الملك قرائت گرديد.
بااينوجود، شادى ناشى از تحقق اميدها و انتظارات مردم با پديدار شدن ابرهاى شوم چندى در افق سياست، تيره و تار گرديد. اوضاع مالى ايران بىنهايت بحرانى بود. امّا باز هم صحبت از يك وام خارجى جديد، بالغ بر ٤٠٠ هزار پاوند، از انگليس و روسيه در ميان بود. اين طرح با گزارش خبرگزارى رويتر كه در شماره ٢٠ اكتبر ١٩٠٦ تايمز درج گرديد، اعلام گشت و درعينحال فرداى آنروز هم مقالهاى، مبنى بر حصول توافقى بين انگلستان و روسيه بر سر پارهاى مسائل مورد اختلاف در آسيا كه ايران نيز از برجستهترين آنها بود، در همان روزنامه انتشار يافت. در ١٢ نوامبر، همان نشريه اعلام داشت كه «قرارداد وام انگليسى- روسى، كه هفته پيش آماده گشته، عنقريب به امضاء مىرسد. امّا مخالفت روحانيون و حزب مردمى موجبات تأخير را فراهم ساخته است.» در ٢٣ نوامبر،