شرط ديگر آنكه، تمام امتيازاتى كه دولت ايران مى‌دهد، اعم از داخله يا خارجه بايد با تصويب و امضاء و رضايت دولتين باشد، پس به اين قرار نه يك امتياز كاغذسازى را داخله خواهد گرفت، و نه يك كارخانه را احدى از رعاياى ما خواهد توانست داير كند اختيار همه امتيازات به دست مأمورين مزبور خواهد بود، و آنها هم به هروسيله باشد تبعه خود را بر ما مقدم داشته يكباره زمام اختيارات تجارتى با روس و انگليس خواهد گرديد.

شرط ديگر آنكه اين مأمورين از طرف ايران مواجب و حقوق خواهند گرفت و ساليانه مبلغى از نقدينه ايران را در ازاء خدمت به دولت متبوعه خويش تصاحب خواهد نمود. همان حكايت لرد كرومر و مصر است كه در پارلمان گفتند در ازاء گرفتن مصر براى انگليس پنجاه هزار ليره از ماليه مصر بايد به او داده شود.

شرط ديگر آنكه كليه مواد نافعه ايران براى ضمانت اين قرض داده خواهد شد. پس معادن و سواحل و گمركات و پست و تلگراف و ماليات جملگى داخل در مواد مزبوره‌اند و چون قروض بايد از اين محل‌ها پرداخته شود و ايرانيان علم اداره كردن و تحصيل ثروت ندارند پس جملگى را مأمورين دولتين مراقبت نموده تصرفات لازمه كه منتج ازدياد دخل است لدى‌الاقتضاء بنمايند. وزراء ايران بايد دست‌نشانده مأمورين خارجه بوده، ذره حق تخلف از اوامر و نواحى آنها نداشته باشند. ياد دارم در چند سال قبل يكى از مصريان كتابى كلاسيك براى شاگردان مدارس نوشته و به وزير معارف مصر تقديم كرد. وزير پسنديده حكم نمود چندين جلد او را خريده به مدارس دولتى تقديم كنند. اين خبر به مستشار معارف كه از جانب انگليس مقرر است مى‌رسد. با كمال تغير رد كرده مى‌گويد: اگر وزير مى‌خواهد بايد وجه آن را از جيب خود بپردازد.- غرض اصلى او از اين تشدد، ضعيف نمودن قوت وزير مصرى است تا مردم بفهمند صاحب‌اختيار كيست و با كى بايد مراوده و تملق نمود.

البته وقتى اين قرضه به عمل آمد و مأمورين دولتى ورود كردند و در تمام ادارات دخل و تصرف نمودند، صلاح چنان خواهند ديد كه معارف ايران را هم ترقى داده، در آتيه آدم كارى داشته باشند پس يك نفر انگليسى به سمت مستشارى معارف برقرار خواهد شد. و مثل مصر زبان رسمى مدارس را انگليسى قرار خواهد داد. اگر روس مدعى بشود زبان دوم را هم روس معين خواهد نمود. چنانكه در مدارس مصر تمام دروس به زبان انگليسى تدريس مى‌شود. و زبان عربى ابدا محل اعتناء نيست.

به‌هرحال بسط مقال با ضيق صفحات ممكن نيست؛ از همين مختصر پيكره مطلب به دست آمد.