حدود اواسط نوامبر ١٩٠٨، آقاى هارتويگ ايران را به قصد سن پترزبورگ ترك و در ٢٥ نوامبر وارد سن پترزبورگ شد و آقاى سابلين كاردار سفارت روسيه گرديد. در اواسط دسامبر روزنامه «ريش» بيانيه‌اى، به استناد آقاى پانوف، منتشر ساخت بدين‌مضمون كه شاه به شاهزاده عين الدوله، كه فرماندهى نيروهاى سلطنت‌طلب محاصره‌كننده تبريز را بر عهده داشت، تلگراف زده و به او دستور داده كه «گروهى از سربازان را سازمان دهد و ظاهرا به منظور فراهم ساختن زمينه براى دخالت روسيه با لباس مبدل و تحت پرچم فدائيان به اتباع روسيه و خارجيان مقيم آذربايجان حمله كنند.» در ١١ دسامبر آقاى پانوف نزد آقايان سابلين و بارانوفسكى، در سفارت روسيه، احضار گرديد و تهديد به اخراج شد، مگر آنكه اسم خبررسان خود را برملا نموده و رضايت دهد كه «مسائل ايران را به نحوى مقبول‌تر عرضه نمايد.» و افشاگريهاى خود را، كه از نظر سفارت ناخوشايند مى‌باشند، تكذيب كند.» چون وى از موافقت با اين امر امتناع نمود، به يمن يكى از مقررات كنسولگرى روسيه در رابطه با اخراج «عناصر نامطلوب»، در ١٥ يا ١٦ دسامبر از ايران اخراج گرديد.

روزنامه ريش، كه وى به عنوان خبرنگار مقيم آن عمل مى‌كرد، در اين مورد مقاله‌اى در شماره ١٨ دسامبر- ٥ دسامبر به تقويم قديم- خود منتشر ساخت و شديدا اقدام خودسرانه سفارت روسيه را مورد نكوهش قرار داد و بسيارى از روزنامه‌هاى انگليسى نيز به اين ماجرا اشاره نمودند[١]. حتى روزنامه «نودورميا» كه معمولا داراى نظراتى ارتجاعى است، در شماره ١٩ ژانويه- ژانويه به تقويم قديم- عليه چنين اقدامات آمرانه از سوى مقامات روسى در خارج اعتراض نمود[٢].

آقاى پانوف، پس از اخراج از ايران به سن پترزبورگ آمد و در آنجا با شخصيتى مرموز به نام ميرزا شيخ على، كه در روزنامه مورنينگ پست‌[٣] به عنوان يك مجتهد و عضو شوراى روحانيت شيعه نجف توصيف گرديد، معاشرت نمود كه اين امر فورا مجادلات خشونت‌آميزى را برانگيخت و مرتجعين روسى، به همراه دوستان انگليسى خود، اعلام داشتند كه وى نه يك مجتهد است و نه حتى يك ايرانى، كه يك تاتار اهل لنكران و تبعه روسيه است. از سوى ديگر، يكى از دوستان انگليسى من‌

[١] - يعنى روزنامه مورنينگ پست مورخ ١٨ دسامبر، و تايمز، ديلى نيوز، و سترن مورنينگ نيوز و غيره مورخ ١٩ دسامبر و همچنين در شماره ٢٥ دسامبر تايمز، ٢٣ و ٢٥ دسامبر مورنينگ پست، ٢٥ دسامبر ديلى تلگراف و ٢٦ دسامبر ١٩٠٨ منچستر گاردين نيز به اين مسئله اشاره گرديد.

[٢] - رجوع شود به شماره ٢٠ ژانويه ١٩٠٨ مورنينگ پست.

[٣] - ٢٢ ژانويه ١٩٠٩.