گسترش «ترس از روس» از طريق «خاطرنشان ساختن (به انجمنهاى ايالتى) خطر تظاهرات بيخردانه عليه يك قدرت دوست است كه حكومت ايران بكرات از سوى آن اطمينانهايى مبنى بر عدم دخالت در امور داخلى كشور» دريافت داشته است و «به اين تضمينها اطمينان ضمنى دارد[١].» اگر مردم عادى ايران در اين «اطمينان ضمنى» حكومت شريك نيستند، روسيه نبايد آنها را سرزنش كند، بلكه بايد تضاد بسيارى را كه بين وعده‌ها و اقداماتش وجود داشته است، رفتار متكبرانه سربازانش در خاك ايران، و اعتقاد تقريبا يكپارچه مطبوعات خود، چه ارتجاعى و چه ليبرال، در اين مورد كه اين سربازان، عليرغم تمامى تضمينها دالّ برعكس مسئله، تا روز قيامت در ايران باقى خواهند ماند مگر آنكه يك نيروى برتر آنها را از آنجا بيرون براند، را مقصر بداند. و نيز، همچنانكه توسط نامه‌هاى ذيل، مورخ ٨ و ١٠ ژوئيه ١٩٠٩ كه از رشت و توسط يك تن از ساكنان انگليسى معمولى در ايران پيرامون ورود سربازان روسى در آن شهر نگاشته شده، معلوم مى‌شود، ايرانيها در عدم اعتماد خود در زمينه مقاصد و هدفهاى روسيه تنها نيستند.

«هشتصد تن از قزاقهاى روسى در بندر انزلى پياده شده‌اند، و قرار است تعداد بيشترى وارد گردند.» ايرانيها درحالى‌كه اشك در چشمانشان حلقه زده بود به ديدار من آمدند. آنها سئوال مى‌كردند كه چرا، پس تمامى تلاشهاى موفقيت‌آميز آنان در جهت حفاظت از اموال و اشخاص اروپايى، بايد تحت چنين اهانتهاى بيشترى قرار بگيرند. بازارها تماما بسته مى‌باشند و به مردم دستور داده شده است كه به گاه عبور بربرهاى اهل «شمال» هيچكس نبايد در خيابانها ظاهر شود و هيچ سخنى نبايد گفته شود.

«گفته مى‌شود قزاقها به سوى تهران خواهند رفت و در آن‌جا برخى از آنها جهت حفاظت از سفارتخانه‌ها اعزام خواهند شد. اگر اين سخن حقيقت داشته باشد، آيا اين براى سفارت بريتانيا خفت و خوارى نيست كه توسط افرادى «محافظت» شود كه از تمايلات دوستانه نسبت به بريتانيا بسيار دور هستند و از نظر معيار تمدن واقعا پائين‌تر از مردم بدبخت تهران؟»

«مشهد در وضعيتى وحشتناك به سر مى‌برد. در آوريل گذشته، من در سر راهم از سيستان به اينجا، از آنجا گذشتم. در آن موقع شهر آرام بود و هيچگونه احساسات نامساعد عليه اروپائيان وجود نداشت. شما در روزنامه‌ها نتيجه ورود سربازان روسيه را مشاهده كرده‌ايد. يكبار من به سركنسول‌

[١] - مراجعه شود به ديلى تلگراف، مورخ ٢٢ ژوئيه ١٩٠٩.