انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ٣٢٢
مدتى كنسول روسيه در تبريز بود و اقدامات وى مسلما در جلوگيرى از هرگونه راهحل صلحآميز براى اوضاع غامض تبريز انجام مىگرفت و مظنون به حمايت فعال از جناح ارتجاعى بود. وى به وسيله آقاى ميلر، كه تا آنجا كه مشخص شده است به حداكثر همكارى با همقطار انگليسى خود تمايل نشان مىداد تا آنجا كه در توان داشت جهت جلوگيرى از رفتار خودسرانه ژنرال زنارسكى، پس از ورود نيروهاى نجات روسيه در آوريل ١٩٠٩، تلاش مىكرد جايگزين گرديد. همچنين نبايد از ياد برد- داوطلبانه اقرار مىكنيم- برخلاف انتظارات و بيمهاى من و به رغم توقعات تقريبا تمامى روزنامهها يا سياستمداران در اين كشور (انگلستان- م)، خواه آنانكه با آرمان آزادى و استقلال ايران احساس همدردى مىكردند و خواه كسانى كه نسبت به آن خصومت داشتند، درست در لحظهاى كه نيروهاى متحد ملى تمامى شجاعت خود را به كار گرفته و براى پيروزى مبارزه مىكردند، آقاى سابلين با اختيارات كاملى كه براى برانگيختن دخالت نيروهاى روسى، كه فقط هشتاد مايل با نيروهاى متحد فاصله داشته و در قزوين مستقر بودند، داشت و با اين اقدام مىتوانست جام پيروزى را از لبان مردم ايران، كه در حال سركشيدن آن بودند، دور سازد، هيچ اقدامى نكرد و دو يا سه روز پس از سقوط محمد على شاه، بنابر متن يك تلگرام اخبار مركزى مخابره شده از اودسا، به تاريخ ١٩ ژوئيه ١٩٠٩، حكم پيشروى اين سربازان به ماوراى قزوين لغو گرديد. و بالاخره آنكه كلنل لياخوف، كه احتمالا نه چندان بهتر و نهچندان بدتر از يك افسر قزاق معمولى بود، در افكار مردم ايران با وقايع تلخترين ايام سه سال مبارزه مرتبط بود، در چهارم اوت ١٩٠٩ به روسيه فراخوانده شد، و عليرغم انتشار بيانيهاى رسمى در «نوو ورميا» در دو روز قبل[١]، به ايران بازنگشت و ظاهرا باز نخواهد گشت و مىتوان اميدوار بود كه وى در «بيلوستوك» باقى خواهد ماند و مجددا در موقعيتى قرار نخواهد گرفت تا جهت جامهعمل پوشاندن به پيشبينيهاى بدبينانه خود در مورد آينده ايران بكوشد[٢].
معهذا، عليرغم تمامى اين سخنها، اظهارات خبرنگار ويژه تايمز، در تلگراف ٢٥ ژوئن ١٩٠٩ وى، در اين مورد كه «وجه مشخصه عقيده ايرانيان سوءظنى است كه در سراسر ايران نسبت به حضور سربازان روسى در تبريز و مشهد وجود دارد» اكنون همانقدر حقيقت دارد كه در آنزمان داشت و اين بهرغم مساعى جدى مجلس شوراى ملّى يا هيأت مديره، پس از سقوط محمد على، براى جلوگيرى از
[١] - نگاه كنيد به تايمز، مورخ ٣ اوت.
[٢] - مراجعه كنيد به مصاحبهاى با وى كه توسط خبرنگار روزنامه استاندارد انجام گرفته و در شماره اوّل و چهارم سپتامبر اين روزنامه و در تايمز، مورخ ١٣ سپتامبر، و نيز« مورنينگ پست»، مورخ ١٨ اوت، به چاپ رسيده است.