از زمان انهدام اوّلين مجلس ملّى، ايران هفده ماه طوفانى، كه طى آن بارها و بارها چنين مى‌نمود كه همه اميدها از بين رفته و تلاش بيشتر بى‌ثمر است را پشت‌سر نهاد تا آنكه مجلس دوم توسط شاه‌جوان و در حضور حدود ٦٥ تن از نمايندگان جديدالانتخاب و شمار عظيمى از شاهزادگان، روحانيون، نجبا و مقامات گشايش يافت‌[٢]. در اين مراسم به مردم عادى اجازه حضور داده نشد امّا شهر، و خاصه ساختمانهاى پارلمان، باشكوه بسيار تزئين گرديدند و در سراسر مملكت چراغانى و شادمانى عمومى برقرار بود. پس از آنكه نمايندگان در جاى خود قرار گرفتند، اعضاى كابينه، يعنى سپهدار وزير اعظم و وزير جنگ؛ سردار اسعد وزير داخله؛ مستوفى الممالك وزير ماليه؛ وثوق الدوله وزير عدليه؛ سردار منصور وزير پست و تلگراف؛ صنيع الدوله وزير معارف؛ و علاء السلطنه وزير امور خارجه پى‌درپى و به سرعت وارد مجلس شدند. حدود ٣٣ تن از شاهزادگان و نجبا، از جمله عين الدوله، نير الدوله، نظام السلطنه، اقبال الدوله، علاء الدوله، فرمانفرما، ضرغام السلطنه، معتمد خاقان، و نيز حاكم و نايب حاكم تهران، شهردار و حدود ٦٠ تن از افسران ارتش در اين مراسم حضور داشتند. حدود ٤٠ تن از نمايندگان سفارتخانه‌هاى خارجى، ٢٢ تن از نمايندگان تجّار و ٢٩ تن از نمايندگان روحانيون، از جمله دو رهبر بزرگ روحانى يعنى سيد عبد اللّه و سيد محمّد نيز حاضر بودند. ميرزا محمد خان و چند تن ديگر، نمايندگى مجاهدين را در اين مراسم بر عهده داشتند. برخى صندليها براى خانمهاى وابسته به سفارتخانه‌هاى مختلف در نظر گرفته شده بود.

هنگامى كه همه در جاى مخصوص خود جلوس كردند، صداى ترومپتها و فريادهاى بلند «خبردار» ورود شاه‌جوان را، كه توسط وليعهد، نايب السلطنه كهنسال عضد الملك، و شاهزادگان اعتضاد السلطنه و ناصر الدين ميرزا همراهى مى‌شد، اعلام كردند. به محض ورود اين افراد و جلوس‌شان در مكانهاى خود، سخنرانى مقام سلطنت، كه ترجمه آن به شرح ذيل است، توسط سپهدار قرائت گرديد.

[١] - همان مرجع، ٢٩ اكتبر.

[٢] - جزئيات بعدى از ضميمه ويژه روزنامه« شرق» كه در روز بعد، سه‌شنبه دوّم ذى القعده ١٣٢٧،( برابر با ١٥ نوامبر ١٩٠٩) منتشر گرديد اقتباس شده‌اند.