انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ٢٩٣
نيم خدايان تعلق دارد!
در اين ضمن ديپلماتها بيكار نبودند. در ٣ ژوئيه، روسيه يادداشتى را خطاب به قدرتها صادر نمود كه در اكثر روزنامههاى مورخ ٥ ژوئيه منتشر گرديد و در آن شرايطى كه اين كشور را «بهطور ناخواسته» وادار به اعزام سربازان بيشتر به ايران «جائيكه در آن آنها فقط تا زمانى كه جان و مال اتباع روسيه و ديگر نمايندگان ديپلماتيك خارجى، و امنيت مؤسسات خارجى، كاملا در امان بهنظر برسد در آن باقى خواهند ماند» كرده بود تشريح مىكرد. و در ٨ ژوئيه، اين سربازان كه شماره آنها به ١٨٠٠ يا ٢ هزار تن بالغ مىگرديد، قبلا در حال پياده شدن در انزلى بودند، در حاليكه سپاه جلودار آنها قبلا به رشت رسيده بود. سه روز بعد- در ١١ ژوئيه- آنها در قزوين بودند. در تهران هم تلاشهاى جديدى، توسط سفارتخانههاى بريتانيا و روسيه، براى توقف مليّون از پيشروى و هشدار به آنها «كه هرگونه پيشروى ديگر بىترديد دخالت خارجى را به دنبال خواهد داشت» به عمل آمد[١].
ساعت ٢ صبح روز ٤ ژوئيه، آقاى جورج چرچيل، دبير شرق، و سرگرد استاكز، وابسته نظامى سفارت بريتانيا، به مأموريت اعزام گرديدند؛ اوّلى به سوى سردار اسعد و دومى به سوى سپهدار، تا قدرت متقاعدسازى خود را اعمال كنند. آقاى چرچيل، همراه خبرنگار ايرانى روزنامه تايمز، در ساعت ١٠ صبح همانروز به تهران بازگشت. وى سردار اسعد را، با ١٢٠٠ تن سرباز و يك توپ كوهستانى در رباط كريم، واقع در جنوبغربى پايتخت، يافته بود و اين رئيس بختيارى «بهطور جدى به بيانات وى گوش فراداد، امّا يك پاسخ قاطع عرضه نمود[٢].» سرگرد استاكز و نمايندهاى از سفارت روسيه در حالى وارد شاهآباد شدند كه نبرد فوقالذكر هنوز در جريان بود و چون از طرف قزاقها به سوى آنها تيراندازى شد، تا خاتمه جنگ عقبنشينى كردند و پس از آن بود كه توانستند به طرف كرج رفته و پيشنهاداتى را كه مسئول ابراز آن بودند تسليم سپهدار نمودند. سپهدار در پاسخ آنها هشت فقره خواسته را مطرح ساخت كه از فرستادگان قدرتها خواست آنها را به شاه و سفارتخانههاى خود منتقل سازند و قول داد كه براى دريافت پاسخ دو روز اجازه متاركه جنگ خواهد داد و تا ظهر روز سهشنبه ٦ ژوئيه نبرد را از سر نخواهد گرفت. اين خواستهها، با حذف دو مورد كوچك مربوط به بركنارى وزراى منفور و ديگر مقامات، به شرح ذيل بودند[٣]:
[١] - تلگرام ٤ ژوئيه رويتر از سن پترزبورگ.
[٢] - تايمز، ٥ ژوئيه.
[٣] - تايمز، مورخ ٦ ژوئيه.