انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ٢٦٢
خلاصهاى از محتواى آن مىتواند مورد قبول خوانندگان قرار گيرد. در اين جزوه، پس از اشاره به تضمينهاى كتبى ارائه شده در ٩ ربيع الثانى (- ٣٠ آوريل ١٩٠٩)، توسط كنسول روسيه در تبريز، مبنى بر آنكه سربازان روسى از دخالت در امور داخلى (ايران- م) امتناع خواهند ورزيد، با مردم به خوبى رفتار خواهند كرد، و بهاى منصفانه بازار را براى هركالاى خريدارى شده خود خواهند پرداخت، و پس از اعلام اين مسئله كه قادر به اثبات ادعاهاى خود خواهند بود، شاكيان شكايات خود را به شرح ذيل ابراز مىكنند:
١. روز ٤ ربيع الثانى (- ٢٥ آوريل ١٩٠٩) سه تن از نمايندگان انجمن ايالتى به كنسولگرى بريتانيا رفتند تا تقاضا كنند چند روزى ورود سربازان روسى به تأخير افتد تا نتيجه مذاكرات با تهران، كه در آن هنگام در جريان بود، نشان دهد كه آيا باز هم به ورود آنها نياز است يا خير. كنسول روسيه، كه در اين ملاقات حاضر بود، به آنها اطمينان داد كه سربازان روسيه وارد شهر نخواهند شد. امّا عليرغم اين تضمين، در روز ورودشان تقريبا حدود ٢٠٠ تن از آنها وارد شدند.
٢. شب هيجدهم ربيع الثانى (- ٩ مه) گلولهاى كه اتفاقى در هوا شليك شده بود، به دست يك نگهبان روسى كه بر پشتبام خانه بصير السلطنه گمارده شده بود اصابت كرد. پس از اين واقعه، ديگر سربازان شروع به تيراندازى به تمامى جوانب نموده و فردى به نام حاجى محمد صادق، فرزند كربلايى باقر، كه در حال عبور از مقابل گورستان «گاچين» بود، گلولهاى به گردنش اصابت نموده و كشته شد.
٣. روز ٢٥ و ٢٦ ربيع الثانى (- ١٦ و ١٧ مه) برخى سربازان روسى كه فاقد يونيفورم بوده و سلاح خود را همراه نداشتند، امّا مسلح به خنجر و تپانچه و ملبس به لباس ژاندارمها بودند، در حال ايستادن در خارج خانههاى دكتر جورج و «قلعه بيگى»، در انتهاى كوچه مستشار، و در ديگر اماكن ديده شدند.
٤. در «اميرخيز» و «راسته كوچه» برخى از سربازان مزاحم زنان گرديده و حجاب آنها را برداشته و به چهرههايشان نگاه مىكردند كه اين عمل شديدا مغاير با آداب و رسوم و احساسات مذهب اسلام است.
٥. ٢٢ ربيع الثانى (- ١٣ مه) اعلاميهاى از طرف حكومت صادر شد كه در آن به همه كسانى كه اسلحه حمل مىكردند دستور داده شده بود تا قبل از ظهر آنها را كنار بگذارند، و همه را از ظاهر شدن در خيابانها با اسلحه منع نموده بود. يك ساعت و نيم قبل از ظهر، سربازان روسى به زور شروع به