انقلاب مشروطيت ايران - براون، ادوارد؛ مترجم مهري قزويني - الصفحة ١٧٦
«بههرحال مجلس بايد تحقيقات نمايد و از وزير امور خارجه جويا شود. راستى حكايت دارد، ما در خانه خود نشسته ديگران در خانه ما گفتگو مىكنند، و باهم عهد و پيمان مىبندند و به خود ما هم اطلاع نمىدهند. اين يك داستان غريبى است كه نظيرش را كسى نديده است. تكليف مجلسيان است كه فورا وزراء را به مجلس علنى خواسته، كميسيون بازى و مجلس سرى را كه اين سه چهار ماهه برپا شده موقوف نموده؛ علانيه مطلب را تحقيق كنند و رسما به تمام دول اطلاع بدهند، كه بدون اطلاع ما هرگونه معاهده بسته شود از درجه صحت و اعتبار ساقط و عاطل است.»
«تاكنون آنچه از مواد اين معاهده به ما رسيده است، سه امر است:
يكم- اينكه(Integrite) - تماميت ايران يعنى حفظ استقلال آن- هيچيك از دول اجنبى حق ندارد يك وجب از خاك ايران را تصرف نمايند.
دوم- ضمانت روس و انگليس در استقلال و پادشاهى شخص پادشاه ايران.
سوم- اصفهان و كرمانشاه داخل در حدودى است كه روس در آنها نفوذ پلتيكى دارد حال اگرچه عنوان ظاهرى اين معاهده حفظ استقلال ايران است، و بدينواسطه بعضى از وكلاء به اشتباه افتاده در مجلس فرمودهاند كه معاهده ضررى براى ايران ندارد. زيرا كه مقصود اصلى از اين معاهده نگاهدارى ايران است. لكن موشكافان رموز پلتيك به خوبى واقفند كه در هركجا نفوذ يكى از دول پيدا شده در تحت همين كلمات دلنشين ظاهرفريب بوده است، لكن در هرصورتى كه اين دو دولت طالب بقاء سلطنت ايران بودند ديگر معاهده لازم نبود، آيا اتازونى از آمريكاى شمالى به قصد ايران مىآمد يا ژاپن از اقصى شرق تصرف ايران را مصمم مىشد، كه محتاج به اين معاهده باشد، واضح است كه، خطرى كه بر ايران متوجه است از اين دو دولت است درصورتىكه آنها طمعى نداشته باشند ديگر چه احتياج به معاهده و عهدنامه است؟»
«بلى در طى همين كلمه است كه هزار نوع تصرفات در ملك ما مىكنند نظير آنچه در مصر و ديگر بلاد كردهاند معاهده انگليس با مصر نيز متضمن همين فصل است كه انگليس ضمانت مىكند ابقاء حكومت مصر را با خديو، ولى ملاحظه همين ضمانت است كه بايد ماليه آن دولت را منظم و قشونش را مرتب كند، و چون ضامن حفظ سلطنت است پس ضامن نگاهدارى امنيت نيز بايد باشد، چه سلب امنيت موجب زوال سلطنت است و به همين جهت همواره عده [اى] از قشون انگليس بايد در مصر ساخلو بوده نگاهبان امنيت عمومى باشند.»
«البته وقتى در عهدنامه نوشته شد كه دو دولت سلطنت شخص پادشاه حاليه را بر ذمه گرفتهاند،