فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٣ - ب- مالكيت عمومى

شيخ طوسى (رحمة الله عليه) به سند صحيح روايت مى‌كند:

«سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللهِ (ع) عَنِ السَّوَادِ مَا مَنْزِلَتُهُ؟ فَقَالَ: هُوَ لِجَمِيعِ الْمُسْلِمِينَ لِمَنْ هُوَ الْيوْمَ وَ لِمَنْ يدْخُلُ فِى الْإِسْلَامِ بَعْدَ الْيوْمِ وَ لِمَنْ لَمْ يخْلَقْ بَعْد ...»[١]

از امام صادق (ع) درباره جايگاه سواد پرسيده شد. فرمود: از آنِ همه مسلمانان است آنان كه در حال حاضر هستند و آنان كه در آينده به اسلام بگروند و كسانى كه هنوز به دنيا نيامده‌اند.

مقصود از ارض سواد، سرزمين عراق است كه به دليل سرسبزى به آن ارض السواد مى‌گفته‌اند و از اراضى مفتوحه عنوه است.

و نيز شيخ طوسى (رحمة الله عليه) به سندى ديگر از امام صادق (ع) روايت مى‌كند كه فرمود:

«لَا تَشْتَرِ مِنْ أَرْضِ السَّوَادِ شَيئاً، إِلَّا مَنْ كَانَتْ لَهُ ذِمَّةٌ فَإِنَّمَا هُوَ فَى‌ءٌ لِلْمُسْلِمِينَ»[٢].

از زمين سِواد چيزى خريدارى نكن مگر از آنان كه اهل ذمه‌اند؛ زيرا زمين سواد به همه مسلمين تعلق دارد.

مقصود از خريدن زمين مذكور از اهل ذمّه، خريدن درخت‌ها و ميوه‌هاى كاشته شده، يا آبادانى و ساخت و سازى است كه توسط متصرّف زمين انجام گرفته است همانگونه كه در روايت ابو بردة بن رجا كه در ذيل مى‌آيد به آن اشاره شده است، وگرنه رقبه زمين مفتوحه عنوه، ملك مسلمين است و قابل خريد و فروش نيست، همانگونه كه در روايات متعدّد مورد تأكيد و تصريح قرار گرفته است.

[١] . همان، ج ٢٥، ابواب احياء الموت، باب ١٨، ص ٤٣٥، حديث ١.

[٢] . تهذيب الاحكام، ج ٧، ص ١٤٧.