فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢٨٤ - ب- تطبيقات

امام صادق (ع) فرمود: از زمين سواد چيزى خريدارى نكن مگر از اهل ذمّه؛ زيرا اين زمين فى‌ء مسلمين است.

٤. روايت مُحَمَّدِ بْنِ شُرَيحٍ، قَالَ:

«سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ (ع) عَنْ شِرَاءِ الْأَرْضِ مِنْ أَرْضِ الْخَرَاجِ فَكَرِهَهُ وَ قَالَ: إِنَّمَا أَرْضُ الْخَرَاجِ لِلْمُسْلِمِينَ ...»[١].

از امام صادق (ع) پرسيدم درباره خريدن زمين خراجى آن را نكوهيده دانست و فرمود: همانا زمين خراجى از آنِ مسلمين است ....

ارض سواد به زمين عراق كه مفتوحة عنوة بوده است گفته مى‌شود، و دليل آن پوشيده بودن آن سرزمين از سرسبزى انبوه بوده كه براى نشان دادن سرسبزى انبوه آن، از آن به «سرزمين سياه» تعبير شده است.

و ارض خراج نيز تعبيرى از اراضى مفتوحة عنوة است كه دولت‌هاى وقت از كشاورزان آن خراج مى‌گرفته‌اند.

بنابر آنچه در اين روايات آمده است زمين‌هاى احيا شده‌اى كه به‌وسيله قدرت نظامى از چنگ غاصبان آزاد گرديده است به عنوان «ملك مسلمين» تلقى شده، و به‌وسيله دولت اسلاميبه اجاره افراد درمى‌آيد و منافع و عائدات به دست آمده از آن توسط دولت اسلامى در مصالح مسلمين هزينه مى‌گردد.

به نظر مى‌رسد معادن محياة حين الفتح نيز حكم اراضى محياة حين الفتح را دارد كه متعلق به مسلمين است.

نوع سوّم: مالكيت ناشى از مركب عامل اقتصادى و عامل سياسى. زمين‌هاى احيا شده‌اى كه صاحبان آنها با طوع و رغبت اسلام آورده و حاكميت دولت اسلامى را پذيرفته و

[١] . همان، ص ٣٧٠، حديث ٩.