فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٦٣ - ٣ روايات باب اجاره
«فلا بأس ببيعه باكثرمما اشتراه لأنه قد عمل فيه عملًا، فبذلك يصلح له».
كه دلالتش نظير دلالت روايت گذشته است كه فرمود «فإن لك اجر بيوتها» و حاصل دلالت روايت مورد بحث اين است كه به علت آنكه بهرهبردار از زمين چراگاه، عملى روى آن زمين انجام داده، مالك نتيجه عمل خود است، لهذا مىتواند آن را در اختيار ديگرى بگذارد و در ازاى دسترنج خود بهاى مناسب دريافت كند.
و با توجه به تعليلى كه در روايت آمده مىتوان از اين روايت استفاده عموم منشأيت كار براى مالكيت كرد «فانّ العلّة تعمّم و تخصّص» بنابراين مدلول روايت چنين خواهد شد كه صاحب هر عمل اقتصادى مالك نتيجه كار خود است، و مىتواند بهاى نتيجه كار خود را از كسى كه نتيجه كار او را در اختيار مىگيرد مطالبه كند.
٣- ٢. مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِى بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ، عَنْ عَلِى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ أُكَيلٍ النُّمَيرِى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ (ع):
«فِى رَجُلٍ اكْتَرَى دَاراً وَ فِيهَا بُسْتَانٌ فَزَرَعَ فِى الْبُسْتَانِ وَ غَرَسَ نَخْلًا وَ أَشْجَاراً وَ فَوَاكِهَ وَ غَيرَ ذَلِكَ وَ لَمْ يسْتَأْمِرْ صَاحِبَ الدَّارِ فِى ذَلِكَ، فَقَالَ عَلَيهِ الْكِرَاءُ، وَ يقَوِّمُ صَاحِبُ الدَّارِ الزَّرْعَ وَ الْغَرْسَ قِيمَةَ عَدْلٍ فَيعْطِيهِ الْغَارِسَ إِنْ كَانَ اسْتَأْمَرَهُ فِى ذَلِكَ، وَ إِنْ لَمْ يكُنِ اسْتَأْمَرَهُ فِى ذَلِكَ فَعَلَيهِ الْكِرَاءُ، وَ لَهُ الْغَرْسُ وَ الزَّرْعُ يقْلَعُهُ وَ يذْهَبُ بِهِ حَيثُ شَاءَ»[١].
درباره كسى كه خانهاى اجاره كرده و در باغچه آن درختانى نظير نخل و درختان ميوه ديگرى كاشته بدون آنكه نظر صاحبخانه را بخواهد، حضرت فرمود: بهاى كرايه خانه را بايد بپردازد؛ صاحبخانه بهاى عادلانه زرع و كشت را ارزيابى كند و آن را به مستأجر بپردازد؛ اگر مستأجر با موافقت او كشت و زرع را انجام داده
[١] . وسائل الشيعة، باب ٣٣، ص ١٥٦ و ١٥٧، حديث ١.