فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٥ - ١ روايات ابواب احياء موات

١- ٧. كلينى، عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيادٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِيةَ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ:

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ (ع) يقُولُ: أَيمَا رَجُلٍ أَتَى خَرِبَةً بَائِرَةً فَاسْتَخْرَجَهَا، وَ كَرَى أَنْهَارَهَا وَ عَمَرَهَا، فَإِنَّ عَلَيهِ فِيهَا الصَّدَقَةَ، فَإِنْ كَانَتْ ارضاً لِرَجُلٍ قَبْلَهُ فَغَابَ عَنْهَا وَ تَرَكَهَا فَأَخْرَبَهَا ثُمَّ جَاءَ بَعْدُ يطْلُبُهَا، فَإِنَّ الْأَرْضَ لِلهِ وَ لِمَنْ عمرها»[١].

گفت: شنيدم امام صادق (ع) مى‌فرمايد: هر آنكس كه زمين بائر و خرابى را آباد كند و نهرهاى آن را حفر كند و آن را آباد سازد بايد زكات آن را بپردازد پس اگر زمين از آنِ شخص ديگرى پيش از او بوده و رهايش كرده و ويرانش ساخته و پس از آبادى مجدد آن، بخواهد آن را بازپس گيرد، همانا زمين از آنِ خداست و از آنِ كسى است كه آن را آباد كرده است.

سند روايت صحيح است، و ورود سهل بن زياد كه وثاقتش بنا بر مشهور ثابت نيست بين رواة سند خللى به صحت سند وارد نمى‌كند؛ زيرا راوى منحصر نيست، بلكه در كنار او احمد بن محمد است كه مراد ابن عيسى است، و در وثاقتش ترديدى نيست.

محل شاهد در روايت ذيل آن است كه: «فَإِنَّ الْأَرْضَ لِلهِ وَ لِمَنْ عمرها» دلالت بر آن دارد كه عمران زمين موجب مالكيت آن مى‌شود.

محشّى محترم وسائل‌الشيعة در ذيل عبارت «فاخربها» در اين روايت حاشيه‌اى دارد، مى‌فرمايد:

«و يجب ان يخصص هذا بما اذا لم يكن الرجل السابق عليه فى ملك الارض معلوماً و كانت الارض من الأنفال أو الأراضى الخراجيه أو أعرض عنها صاحبها بحيث علم زوال‌

[١] . همان، ج ٢٥، باب ٣، ص ٤١٤، حديث ١ و فروع كافى، ج ٥، كتاب المعيشة، باب احياء الموات، ص ٢٧٩.