فقه نظام اقتصادى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢٧ - ج) نظام اقتصادى

١. هدف‌ها و انگيزه‌ها: نظير كسب حداكثر سود و ارضاى نيازمندى‌ها و بهزيستى شخصى كه هدف فعاليت اقتصادى در نظام سرمايه‌دارى است. در نظام سوسياليستى هدف حصول حداكثر منابع به منظور ارضاى احتياجات دسته جمعى افراد در سطح جامعه است.

٢. چارچوب فعاليت‌هاى اقتصادى: چارچوب فعاليت اقتصادى براساس عناصر بنيانى اجتماعى و نهادى به وجود مى‌آيد، مثلًا در نظام سرمايه‌دارى قوانين و قراردادهاى مدنى، روابط مدنى، قوانين تجارت، و قانون اساسى نوع رژيم سياسى را معين مى‌كند؛ لكن در نظام سوسياليستى از آنجا كه ابزار توليد، ملى و متعلق به جامعه است و توزيع و توليد محصولات به‌وسيله دولت انجام مى‌گيرد عناصر بنيانى و به ويژه نهادى از نوع ديگرند[١].

خلاصه اينكه قانون اساسى و نيز قوانين مدنى و عادى و نهادهاى برخاسته از آنها چارچوب فعاليت‌هاى اقتصادى جامعه را معين مى‌كنند.

٣. تكنيك توليد: تكنيك توليد ابزارها، روش‌ها و شيوه‌هاى فعاليت اقتصادى را معين مى‌كند.

برخى صاحب نظران اقتصادى نظير؛ زومبارت‌[٢] از عناصر سه‌گانه اصلى نظام اقتصادى چنين تعبيركرده‌اند:

\* روح، يعنى انگيزه‌هاى مسلط در فعاليت اقتصادى؛

[١] . همان.

[٢] .Sombart .