قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢١٤ - محبت اختيارى يا غير اختيارى

القاء دوستى يا دشمنى، در دست خداست اما با انجام برخى رفتارها مى‌توان زمينه القاء محبّت به وسيله خداوند را در قلب‌ها فراهم آورد. براى مثال، طبق آيه مورد بحث، خداوند محبّت دو قبيله اوس و خزرج را بر دل يكديگر انداخت، دو قبيله‌اى كه سال‌هاى متمادى با هم سر جنگ داشتند و خون‌هاى فراوانى بر اثر جنگ ميان آنان ريخته مى‌شد. محبّت ميان اهل اين دو قبيله، با اسلام آوردن و تغيير نگرش آنها به دنيا تحقق يافت؛ يعنى ابتدا آنان مقدمه ايجاد محبّت را كه همان ايمان به خدا و پيامبرش است مهيّا كردند و رفتارهاى نيك انجام دادند، آن گاه خدا نيز ميانشان دوستى و محبت برقرار كرد.[١] در باره تأثير ايمان و عمل صالح در ايجاد محبّت، به آيه ديگرى نيز استناد مى‌شود.[٢] البته علاوه بر ايمان و عمل صالح، برخى رفتارهاى اخلاقى به طور خاص نيز تأثير محبّت‌افزايى دارند؛ رفتارهايى چون خوش‌رويى،[٣] مصافحه،[٤] انصاف‌[٥] و خيرخواهى.[٦]

علاوه بر موارد پيش‌گفته، دعا و درخواست از خداوند نيز در ايجاد محبّت مؤثر است. امام سجاد (ع) در مناجات خود با خدا درخواست مى‌كند:

---

[١] ر. ك: مجمع البيان، ج ٤، ص ٨٥٤.

[٢]. مريم: ٩٦: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا؛ به درستى آنان كه گرويدند و كارهاى شايسته كردند، به زودى خدا، دوستى را براى ايشان مى‌گرداند.

[٣]. تحف العقول، ص ٢٠٢:

« امام على( ع): البشاشة فخ المودّة؛ گشاده‌رويى، دام دوستى است».

[٤]. دعائم الاسلام، ج ٢، ص ٣٢٦، ح ١٢٣٢:

« رسول الله( ص): تصافحوا ... فان المصافحة تزيد فى المودّة؛ با يكديگر دست بدهيد؛ زيرا دست دادن بر دوستى مى‌افزايد».

[٥]. غرر الحكم، ح ٢١١٦:

« على( ع): الانصاف يؤلف القلوب؛ انصاف، دل‌ها را به يكديگر پيوند مى‌زند».

[٦]. همان، ح ٨٤٤:

« امام على( ع): النصح يثمر المحبّة؛ خيرخواهى، محبّت به بار مى‌آورد».