قرآن، كتاب اخلاق - سبحانىنيا، محمد تقي - الصفحة ١٠١ - ٣ صبر مركب(تركيبى)
ايمان نمىآورد. حكايت او مانند سنگ صافى است كه بر آن خاكى هست، باران تندى به آن رسيده و آن را صاف و سخت رها كرده است. آنها از آنچه كردهاند چيزى نمىبرند، خدا گروه كافران را هدايت نمىكند».[١] همچنين فرموده است: «اى كسانى كه ايمان آورديد، خدا و رسول را اطاعت كنيد و كارهاى خود را باطل نگردانيد».[٢] سفارش خداوند با تعبير «باطل نكنيد» به دنبال انجام كار نيك يا اطاعت از پروردگار آمده است، اما در حقيقت متضمن ترك عمل ناپسند است. بنابراين شكيبايى بر نگاهدارى اعمال نيك، ذيل صبر در ترك مىگنجد، نه صبر در عمل.
٣. صبر مركّب (تركيبى)
گاه اتفاق مىافتد كه مصاديقى از «صبر بر عمل» و «صبر بر ترك» پىدرپى و به دنبال هم مطلوب است يا ضرورت مىيابد؛ يعنى انسان مىبايد هر دو نوع صبر را توأمان در يك واقعه به جان بخرد. براى مثال، صبر در امر به معروف و نهى از منكر، نيازمند تحمل سختى عمل و نيز آسيبهاى آن از قبيل مذمّت و شماتت اطرافيان است. همچنين صبر در برابر اذيتهاى همنوعان و نيز نيكى به آنان- مانند نيكى به كفار به قصد هدايت آنان با وجود بدى آنان، يا احسان به همسايگان بد يا خويشاوندان در برابر تقصير و كوتاهى آنان- از جمله رفتارهايى است كه در آنها شكيبايى دشوارتر خواهد بود.
[١]. بقره: ٢٦٤: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ.
[٢]. محمد: ٣٣: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ لا تُبْطِلُوا أَعْمالَكُمْ.