قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٠٤ - حد تواضع

آن كه دو طرف با يكديگر با ادب و تواضع رفتار مى‌كنند و حرمت نفس انسانى پاس داشته مى‌شود. از اين حديث نبوى بر مى‌آيد كه پاداش فروتنى را خداوند عطا مى‌كند. بنابراين مى‌توان ادعا كرد كه خداوند مرتبه انسان فروتن را بالا مى‌برد حتى اگر طرف مقابل قدردان او نباشد. دليل اين سخن، حديث ديگرى است از پيامبر (ص) است كه مى‌فرمايد: «هر كه براى خدا فروتنى كند، خداوند او را بالا برد. پس او در نظر خودش، ناچيز باشد و در چشم مردم، بزرگ. و هر كه بزرگى فروشد، خداوند او را پست گرداند. پس او در چشم مردم، كوچك باشد و در نظر خودش، بزرگ».[١]

امام على (ع) نيز مى‌فرمايد: «فروتنى، جامه ابهّت بر قامت تو مى‌پوشاند».[٢] امام كاظم (ع) در اين باره فرموده است: «خداوند، فروتنان را به اندازه فروتنى‌شان بالا نمى‌برد، بلكه آنان را به اندازه عظمت و بزرگى خود، رفعت مى‌بخشد».[٣]

حدّ تواضع‌

پيش‌تر گفتيم كه خداوند بر اساس آيات قرآن كريم، انسان را گرامى داشته و احترام كرده است. حرمت نفس انسان، امرى است كه در سرشت انسان نهاده شده است و حبّ ذات نيز حقيقتى است كه انسان را وا مى‌دارد تا از منافع خويش پاسدارى كند و البته حرمت نفس نيز از جمله آن منافع است. و راه محافظت از حرمت نفس و كرامت ذاتى انسانى، فروتنى و تواضع است. اكنون سؤال اين است كه فروتنى انسان‌

[١]. همان، ح ٦٥٤٥.

[٢]. همان، ح ٦٥٤٧.

[٣]. همان، ح ٦٥٥١.