قرآن، كتاب اخلاق - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٥٩ - ٦ انجام درست و كامل وكالت از سوى خداوند

است كه خدا كه خالق همه هستى است، مالك او نيز هست. پس خداوند، صاحب و مدبّر همه مخلوقات و ربّ‌الارباب است.[١] ازاين‌رو اگر بنده خدا امور خويش را به خالق توانا واگذارد و بر او توكّل كند، به كسى توكّل و اعتماد كرده است كه حكم و تدبيرش از روى علم و آگاهى و حكمت، و حق و نافذ است. صاحب اختيار بودن و زير سلطه و اراده خدا بودنِ همه جنبندگان عالَم، و نيز بر حق و عدالت بودن فِعل پروردگار، نكته مهمى است كه حضرت هود (ع) در پاسخ به مشركان امّت خود، به آن اشاره مى‌كند و مى‌گويد: «من به خداى يكتا كه پروردگار من و شماست توكّل كرده‌ام كه البته هيچ جنبنده‌اى نيست مگر آن كه زمام اختيارش در دست اوست و هر آينه پروردگار من بر صراط مستقيم است».[٢]

در تفسير الميزان در شرح آيه ٥٦ سوره هود آمده است كه تسلط خداوند بر تمام جانداران و در صراط مستقيم بودن پروردگار، دلالت دارد كه سنّت الهى همواره ميان مخلوقات، جارى و نافذ و ثابت است. پس او همواره به حق حكم مى‌كند و حق را به كرسى مى‌نشاند، باطل را محو و اهل باطل را رسوا مى‌سازد.[٣]

شش نكته معرفتى كه گذشت، در حقيقت، ايمان و اعتقاد را پايه‌ريزى مى‌كند و سپس هر مؤمنى را قانع و مُجاب مى‌كند كه توكّل منحصراً به خداوند اختصاص دارد و ديگرى شايسته توكّل و تكيه‌

[١]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٧، ص ٢٨٨.

[٢]. هود: ٥٦: إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَ رَبِّكُمْ ما مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِناصِيَتِها إِنَّ رَبِّي عَلى‌ صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ.

[٣]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٠، ص ٣٠١.